rozwiń menu główne

17.12.2019

75-lecie Państwowego Muzeum na Majdanku - podsumowanie 2019 roku

Rok 2019 był rokiem jubileuszowym, minęło bowiem 75 lat od utworzenia Państwowego Muzeum na Majdanku. Rocznica ta odwołuje się jednocześnie do likwidacji obozu KL Lublin, na którego terenie niedługo później utworzono pierwszą na świecie instytucję upamiętniającą ofiary II wojny światowej, powstałą jeszcze w trakcie trwania tego konfliktu zbrojnego.

Wiele wydarzeń, które miały miejsce podczas ostatnich 12 miesięcy odwoływały się do tych rocznic, a w celu ich upamiętnienia sięgnęliśmy po różne formy artystyczne. Z tej okazji podjęliśmy również decyzję o zmianie identyfikacji wizualnej. Obecna, minimalistyczna forma spaja ze sobą trzy ważne miejsca pamięci: Państwowe Muzeum na Majdanku, Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu oraz Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze. Za nowe logo PMM zostało docenione na IV edycji przeglądu Muzeum Widzialne, otrzymując III nagrodę w kategorii „Identyfikacja muzeum”.

W 2019 roku zostaliśmy również nagrodzeni Wawrzynem Pawła Konrada w konkursie Książka Roku organizowanym przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie za album „Wydobyte z popiołów. Przedmioty osobiste ofiar niemieckiego obozu zagłady w Sobiborze”. Publikacja przedstawia fotografie i charakterystykę artefaktów, które przez lata pozostawały w miejscu masowego mordu wraz z prochami pomordowanych.

Niewątpliwie najważniejszym wydarzeniem w 2019 roku była 75. rocznica likwidacji KL Lublin. Chcieliśmy, aby obchody tego momentu historii spajały przeszłość, teraźniejszość oraz przyszłość. Z tej okazji zespół PMM zorganizował Zjazd Rodzin Więźniów Majdanka „Pokolenia”. W dniach 20–22 lipca gościliśmy bliskich osób osadzonych w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym na Majdanku. Uczestnicy, którzy przybyli do nas z całej Polski, mieli okazję przyjrzeć się pracy muzealników – wysłuchali przygotowanych wykładów oraz mieli możliwość bezpośredniego kontaktu z obiektami, dzięki zaprezentowaniu materiałów archiwalnych oraz muzealiów. Spotkanie pozwoliło nawiązać wyjątkowe relacje między jego uczestnikami oraz pracownikami oraz ukazało nowe perspektywy dalszej współpracy w przekazywaniu pamięci o losach byłych więźniów. Podczas spotkania podsumowującego zjazd Państwowe Muzeum na Majdanku zostało uhonorowane przez prezydenta miasta Krzysztofa Żuka Medalem Zasłużony dla Miasta Lublin.

6 października 2019 roku w Filharmonii Lubelskiej zorganizowany został uroczysty koncert symfoniczny dedykowany wszystkim przyjaciołom Muzeum, uświetniający obchody jego 75-lecia. Utwory Henryka Mikołaja Góreckiego, Mikołaja Góreckiego i Wojciecha Kilara poprzedzone zostały powitaniem gości przez dyrektora Państwowego Muzeum na Majdanku Tomasza Kranza, który podziękował pracownikom oraz byłym więźniom za tworzenie tego wyjątkowego miejsca. Wyrazy wdzięczności w formie listu skierował także Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prof. dr hab. Piotr Gliński.

Koncert zainaugurował ogólnopolską konferencję naukową „Historia w przestrzeniach pamięci. Obóz – miejsce – muzeum”. Podczas wydarzenia, mającego miejsce w Lublinie w dniach 7–9 października 2019 r., poruszono szeroki wachlarz tematów dotyczących muzeów martyrologicznych. Prelegenci przedstawiali referaty dotyczące zarówno historii jak i rozważań nad przyszłością miejsc pamięci. Ważnymi punktami były dyskusje odbywające się poza siedzibą PMM – na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej oraz w Lubelskim Centrum Konferencyjnym.

Oprócz tradycyjnych środków upamiętnienia jubileuszu sięgnęliśmy także po współczesne środki artystyczne. Pierwszym z nich był mural wykonany u zbiegu ulic Droga Męczenników Majdanka i Wolskiej w Lublinie. Jego lokalizacja ma wymiar symboliczny i odwołuje się do bolesnej historii miasta – w czasie okupacji niemieckiej z pobliskiej rampy kolejowej na Flugplatzu osoby przywiezione w transportach rozpoczynały marsz do Konzentrationslager Lublin. Prace nad wielkoformatowym dziełem autorstwa Marcina Czai trwały od 10 do 15 lipca, a jego uroczyste odsłonięcie miało miejsce 16 lipca. Mural przedstawia przedmioty osobiste, symboliczne pamiątki po ofiarach obozu koncentracyjnego na Majdanku, stanowiące centralną część muzealnych zbiorów. Zostały one umieszczone w sąsiedztwie obiektów związanych z funkcjonowaniem obozu, podkreślając w ten sposób tragizm losów więźniów.

Drugą nową formą artystyczną był komiks „Chleb wolnościowy” autorstwa Pawła Piechnika. Jego premiera miała miejsce 11 maja w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego.

Album stanowi zbiór graficznych opowieści o losach jedenastu więźniów KL Lublin, a tytułowy „chleb wolnościowy” oznaczał ten wypiekany poza obozem, co jednoznacznie kojarzyło się z tęsknotą za wolnością i domem. Wydawnictwu towarzyszyła także wystawa umieszczona w przestrzeni miasta złożona z 15 plansz pochodzących z komiksu. Nowa publikacja stała się tematem seminariów dla nauczycieli, a jego autor był gościem warsztatów przygotowanych w jednym z lubelskich liceów. Taka forma wydawnicza doskonale sprawdza się w pracy z młodzieżą, prezentując nowe, ciekawsze dla młodego człowieka podejście do tematu.

Rocznica likwidacji KL Lublin, a jednocześnie powstania Państwowego Muzeum na Majdanku, nie była jedyną, którą obchodziliśmy w tym roku. Rok 2019 to również 50-lecie powstania Pomnika Walki i Męczeństwa. Dzieło autorstwa Wiktora Tołkina i Janusza Dembka to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w Lublinie, a jednocześnie jeden z największych i najciekawszych pomników, jakie powstały w Polsce i Europie dla uczczenia ofiar II wojny światowej. Z okazji tego jubileuszu w Akademickim Centrum Kultury „Chatka Żaka” PMM zorganizowało spotkanie z Piotrem Tołkinem – wnukiem autora, Andrzejem Sołygą – współautorem założenia pomnikowego Muzeum i Miejsca Pamięci w Bełżcu, a także Piotrem Michalewiczem – współautorem będącego obecnie w realizacji Muzeum i Miejsca Pamięci w Sobiborze.

Poza obchodami jubileuszowymi, zorganizowaliśmy szereg innego rodzaju wydarzeń. Do takich zalicza się pierwsza konferencja naukowa „Obiektywy nad obozami” poświęcona zdjęciom wykonanym podczas zwiadów lotniczych nad obozami koncentracyjnymi i obozami zagłady oraz innymi miejscami eksterminacji. Tematyczne prezentacje oraz dyskusje wokół nich zgromadziły historyków II wojny światowej, pasjonatów historii, lotnictwa i Lublina.

Wzorem lat ubiegłych, obchodziliśmy również stałe rocznice.

17 stycznia, w 76. rocznicę transportów z Pawiaka na Majdanek, odbyło się spotkanie pt. „Koledzy z podwórka”, połączone z prezentacją na temat transportów więźniów politycznych do KL Lublin. 27 stycznia Państwowe Muzeum na Majdanku po raz kolejny dołączyło do obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, organizując warsztaty, wykłady i oprowadzanie po ekspozycji muzealnej.

W nocy 16/17 marca 1942 r. Niemcy rozpoczęli realizację ludobójczego planu pod kryptonimem „Aktion Reinhardt”. W 77. rocznicę tych wydarzeń na Wydziale Humanistycznym UMCS odbył się wykład otwarty Jakuba Chmielewskiego pt. „Aktion Reinhardt – deportacje ludności żydowskiej do niemieckich obozów zagłady w Bełżcu i na Majdanku”.

14 i 15 czerwca obchodziliśmy Narodowy Dzień Pamięci Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady, w ramach którego odbyło się wiele wydarzeń: projekcja filmu, spotkanie z byłymi więźniami, prezentacja niepublikowanych dotąd dokumentów oraz przejście po terenie byłego obozu śladem wspomnień osadzonych.

1 września 2019 roku minęło równo 80 lat od wybuchu II wojny światowej. Tego dnia w przestrzeni miejskiej Lublina odbyła się gra terenowa przygotowana wspólnie z fundacją Trach dotycząca wiedzy o naszym mieście w czasach okupacji niemieckiej. Dzień wcześniej otworzyliśmy wystawę ze zbiorów Państwowego Muzeum na Majdanku pt. „Stara śpiewka antywojenna”. Ekspozycja złożona z 12 prac wykonanych na szkle, autorstwa zakopiańskich artystów ludowych, wyrażała sprzeciw wobec wojny i jej następstw. Na zakończenie obchodów zorganizowaliśmy spotkanie przygotowane na podstawie wspomnień byłych więźniów obozu na Majdanku, wideorelacji oraz opowieści o nalotach na Lublin w pierwszych dniach agresji na Polskę.

3 listopada obchodziliśmy 76. rocznicę akcji „Erntefest”. Tego dnia zgromadzeni oddali cześć ofiarom poprzez zapalenie zniczy oraz złożenie wieńców i kamieni przy obelisku upamiętniającym zamordowanych.

Działalność PMM to także wydarzenia cykliczne, m.in. „Niemi świadkowie historii” – seria spotkań dająca możliwość poznawania wydarzeń z przeszłości przez pryzmat zachowanych muzealiów.

7 grudnia odbyło się spotkanie filmowe „Podróże w rodzinną przeszłość czasów wojny”. Uczestnicy obejrzeli trzy filmy dokumentalne opowiadające o podążaniu przez rodziny szlakiem wojennych doświadczeń ich bliskich. Na zakończenie wydarzenia odbyła się rozmowa z Martą Grudzińską, pomysłodawczynią Zjazdu Rodzin Więźniów Majdanka, która opowiedziała o tym, jak kolejne pokolenia rodzin przeżywają konfrontację z miejscami traumatycznych przeżyć wojennych ich najbliższych oraz o wyjątkowych relacjach, jakie tworzą się między pracownikami muzeum a rodzinami byłych więźniów.

Łącznie pracownicy Państwowego Muzeum na Majdanku przygotowali ponad 40 wydarzeń. Celem wszystkich prowadzonych przez nas działań jest budowanie świadomości i pielęgnowanie pamięci o tak trudnej historii, a także o ludziach, którzy jej doświadczyli i byli jej świadkami.

Społeczności

polski

english