rozwiń menu główne

07.08.2020

Ewakuacja. Odcinek 12. Ostatni transport

Ostatni odcinek cyklu o ewakuacji KL Lublin. W serii poświęconej obozowi NKWD utworzonemu na III polu Majdanka opiszemy także jego ewakuację. Odcinek ten zostanie zaprezentowany w okolicach rocznicy tego wydarzenia tj. 23 sierpnia br.

Kolumna samochodowa, która 22 lipca 1944 r. wyjechała z terenu niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku, liczyła około 40 różnego rodzaju pojazdów. Były to m.in.: samochody ciężarowe i osobowe, wozy straży pożarnej, 2 autobusy oraz sanitarki. W tych ostatnich, oprócz esesmanów, znaleźli się chorzy więźniowie, kilka Żydówek z dziećmi oraz 7 mechaników samochodowych z komanda Fahrbereitschaft z III pola. Łącznie były to co najmniej 32 osoby. W autobusach esesmani umieścili m. in.: Jana Błauta, Mariana Czerwiaka, Władysława Garbarza, Andrzeja Grabowskiego, Mieczysława Panza, Zbigniewa Porzeczkowskiego, a także Rosjanina Żenię Surrokko.

Kolumna wyruszyła w drogę zaraz po kolumnie pieszej. Jednakże w odróżnieniu od niej, samochody z Majdanka nie udały się w kierunku Kraśnika, lecz w stronę centrum Lublina. Postój zarządzono na ulicy Zamojskiej, ale z uwagi na nadciągające szybko oddziały sowieckie Niemcy zdecydowali, że kolumna przejedzie ulicami: Zamojską, następnie Bernardyńską i Narutowicza, aż do skrętu w dół w al. Piłsudskiego.

W dotychczasowej historiografii, bazującej głównie na zeznaniach byłych więźniów obozu, rozpowszechniony był pogląd, że kolumna samochodowa z Majdanka utknęła w mieście wskutek zablokowania przez wojska sowieckie wyjazdu z Lublina w rejonie rogatki warszawskiej i zakorkowania ulic przez zmieszane tabory i rozbite jednostki armii niemieckiej. W rzeczywistości została ona zatrzymana celowo i użyta do późniejszej ewakuacji żołnierzy Wehrmachtu. Część esesmanów z załogi Majdanka została przydzielona do walki z jednostkami Armii Czerwonej.

Pierwszą noc z 22 na 23 lipca 1944 r. znajdujący się w kolumnie samochodowej ewakuowani więźniowie obozu i eskortujący ich Niemcy spędzili na Nowej Drodze (obecnie Aleje Zygmuntowskie) w pobliżu dzisiejszego stadionu żużlowego Motoru Lublin.

Rankiem następnego dnia, kiedy 58 brygada pancerna z 8 Korpusu Pancernego Gwardii uderzyła od południowego wschodu, tj. od strony Zadębia i rogatki łęczyńskiej, kolumna przesunęła się na drugą stronę rzeki Bystrzycy.

Do starcia między Niemcami i Sowietami doszło na tzw. klinie, czyli skrzyżowaniu ulic Zamojskiej z Fabryczną. Niemcom nie udało się wówczas zatrzymać wszystkich sowieckich czołgów. Kilka maszyn przebiło się przez ich obronę, w tym czołg rozpoznawczy typu T-70. Dotarł on do Nowej Drogi, kierując się w stronę ul. Lipowej. Jego załoga prawdopodobnie nie zdawała sobie sprawy, że jest sama. T-70, przejechawszy przez most na Nowej Drodze, napotkał kolumnę samochodów z Majdanka. Czołgiści, nie widząc wsparcia, ponownie zawrócili i staranowali kilka pojazdów kolumny, w tym w autobus wiozący więźniów oraz wóz obozowej straży pożarnej.

Epizod ten opisany został szerzej w relacjach ewakuowanych w kolumnie więźniów. Według świadków autobus nie został mocno uszkodzony. Czołg zdarł z niego jedynie kilka bocznych arkuszy blachy, a następnie wjechał na wóz straży pożarnej. Nie zdołał go jednak zmiażdżyć, lecz wspiął się na niego, po czym się wywrócił. Kierowcę czołgu Niemcy pojmali od razu, zaś dowódcę, który ostrzeliwał się przez uchylony właz, wyciągnęli po kilkunastu minutach z wieżyczki i rozbroili. Obaj czerwonoarmiści zostali przez Niemców rozstrzelani. Pochowano ich pod ścianą narożnej kamienicy przy ul. Dolnej Panny Marii 2.

W ataku tym zostały prawdopodobnie uszkodzone i porzucone także inne pojazdy z kolumny.

Podczas epizodu z T-70 z uszkodzonego autobusu udało się uciec Mieczysławowi Panzowi. Po tym incydencie zawrócono kolumnę z Nowej Drogi i skierowano ją na plac Litewski. Pojazdy ustawiono na ul. 3 Maja, przy czym czoło kolumny znalazło się na wysokości ul. Radziwiłłowskiej, a jej tyły wystawały sporo poza kamienice przy ul. Pierackiego (obecnie ul. Żołnierzy Niepodległej).

Więźniów z uszkodzonego autobusu umieszczono w kamienicy przy ul. 3-Maja 8 (dziś siedziba Kuratorium Oświaty w Lublinie). Dołączyły do nich również pozostałe osoby z tego transportu. Wszystkim udało się przeżyć.

Zważywszy na zaciekłość walk, można by się spodziewać znacznych zniszczeń pojazdów z kolumny samochodowej. Tak się jednak nie stało. Potwierdzają to zachowane zdjęcia z 25 i 26 lipca 1944 r., na których nie widać prawie żadnych uszkodzonych pojazdów (poza niemieckim niszczycielem czołgów „Nashorn” i sowiecką ciężarówką typu Studebaker). Dlatego Niemcy, wycofując się z miasta, wykorzystali kolumnę samochodową z obozu na Majdanku i wywieźli nią resztki, jak to później określili w jednym z raportów „obrońców Fester Platz Lublin”.Ostatnie pojazdy z Majdanka zostały zniszczone i porzucone przez wycofujących się Niemców w rejonie Bychawy, gdzie doszło do walk z sowieckim pododdziałem 7 Korpusu Kawalerii Gwardii, oskrzydlającym Lublin od południa.

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Autobus Bussing IV NAG - pojazd kolumny
  • Ciężarówka MB LO 3000  - pojazd kolumny
  • mapa przejazdu przez Lublin kolumny samochodowej z Majdanka
  • Błaut Jan - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Czerwiak Marian - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Mieczysław Panz  - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Zbigniew Porzeczkowski - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Sowiecki czołg rozpoznawczy T-70
  • Tatra komendanta obozu KL Lublin  - pojazd z kolumny
  • Pokaż powiększenie powyżej: Autobus Bussing IV NAG - pojazd kolumny
  • Pokaż powiększenie powyżej: Ciężarówka MB LO 3000  - pojazd kolumny
  • Pokaż powiększenie powyżej: mapa przejazdu przez Lublin kolumny samochodowej z Majdanka
  • Pokaż powiększenie powyżej: Błaut Jan - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Pokaż powiększenie powyżej: Czerwiak Marian - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Pokaż powiększenie powyżej: Mieczysław Panz  - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Pokaż powiększenie powyżej: Zbigniew Porzeczkowski - członek komanda Fahrbereitschaft
  • Pokaż powiększenie powyżej: Sowiecki czołg rozpoznawczy T-70
  • Pokaż powiększenie powyżej: Tatra komendanta obozu KL Lublin  - pojazd z kolumny

Społeczności

polski

english