rozwiń menu główne

04.06.2020

„Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie

Piąty odcinek cyklu o nalotach na Lublin.

„Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie

Liczebność niemieckiej obrony przeciwlotniczej w Lublinie w maju 1944 r. nie jest znana. Dostępne są natomiast dane cząstkowe, z których wyłania się niepełny, ale dość czytelny system ostrzału nieba nad miastem. W jego skład wchodziło kilka jednostek przeciwlotniczych wyposażonych w działka przeciwlotnicze kalibru: 20, 37 i 88 mm. W sumie stanowiły one zgrupowanie składające się z 7 baterii artylerii przeciwlotniczej kaliber 88 mm, 9 baterii poczwórnie sprzężonych działek 20 mm lub pojedynczych dział 37 mm oraz 6 baterii reflektorów lotniczych.

Największą z tych jednostek był lekki oddział (Abteilung) artylerii przeciwlotniczej nr 995 z 31. pułku artylerii przeciwlotniczej z 23. Dywizji FLAK w składzie 4 baterii. W każdej baterii znajdowało się do 9 zestawów artyleryjskich 4 x 20mm lub 1 x 37 mm. Każda z baterii miała także do swej dyspozycji pluton reflektorów przeciwlotniczych Flak-S.W. 150 cm 37 (4 sztuki).

Ponadto w mieście znajdował się sztab i pododdziały ciężkiego 701. dywizjonu artylerii przeciwlotniczej z działami kaliber 88 oraz pododdział dywizji „Wiking” (stacjonujący w Sadzie Abramowickim) z nieustaloną liczbą baterii. Najprawdopodobniej w rejonie Lublina i na jego przedmieściach mieściły się jeszcze jakieś stanowiska ogniowe artylerii przeciwlotniczej z jednostek wycofywanych z frontu wschodniego lub podążających na front. Pewna liczba baterii mogła znajdować się też na transportach kolejowych podążających przez miasto na front wschodni.

W sumie liczba dział kalibru 88 znajdujących się w mieście mogła wynosić między 25 a 35 sztuk oraz około 80 zestawów artyleryjskich kalibru 20 mm i 37 mm. Do tej liczby należy dodać nieco więcej niż 20 reflektorów przeciwlotniczych o średnicy 60 cm i 150 cm.

Na podstawie zdjęć lotniczych z maja 1944 r. udało się zlokalizować dokładne pozycje kilku baterii, a także niemal wszystkie stanowiska baterii reflektorów. Zdecydowana większość z nich usytuowana była poza centrum miasta na wzgórzach Bronowic (4), Bazylianówki (1) i… dzisiejszego LSM. Przy dzisiejszej ul. Pana Tadeusza (róg Filaretów) widoczne jest stanowisko baterii dział przeciwlotniczych (zapewne działa 88 mm), a powyżej stanowiska reflektorów (3). Tuż obok widać także drugą baterię reflektorów. Dzisiaj powiedzielibyśmy, że stały one na Osiedlu Piastowskim, przy ul. Kazimierza Wielkiego. Jedną baterię reflektorów wraz z działami przeciwlotniczymi umieszczono między obozem południowym a budynkami Monopolu Tytoniowego (5). Na południe od nich znajdowały się jeszcze trzy stanowiska baterii dział przeciwlotniczych (6, 8 i 9). Najciekawszy jednak jest obiekt położony na terenie magazynów należących przed wojną do Młyna Krauzego. Obiekty tam uwidocznione to działka małokalibrowe, najprawdopodobniej kalibru 20 mm. Ich stanowiska wymieszane są ze stanowiskami reflektorów. Obiekt został wybrany ze szczególnym znawstwem. Teren magazynów był wysoko wyniesiony i roztaczał się z niego doskonały widok na Stare Miasto po drugiej stronie rzeki (7).

Podsumowując – obrona niemiecka była nowocześnie wyposażona. Składała się jednak z jednostek wycofanych z frontu (np. Abteilung 995), które wymagały uzupełnień i przeszkolenia nowych żołnierzy, a jednostki podążające na front w większości nie miały jeszcze dużego doświadczenia bojowego. Niemcy nie posiadali ponadto radaru do naprowadzania dział obrony przeciwlotniczej typu Würzburg-Reise, co najbardziej odbiło się na skutkach nalotu na Lublin. Radary tego typu (wyprodukowane w liczbie ponad 4 tys. egzemplarzy) instalowano także na okupowanych ziemiach polskich. Dwa z nich znalazły się pod Krakowem, jeden pod Łaskiem, a sześć zainstalowano pod Kętrzynem.

Strona sowiecka przeznaczyła do bombardowania Lublina 1. pułk bombowców Pe-2. Biorąc pod uwagę duże straty sowieckiego lotnictwa, nieczęsto zdarzały się pułki lotnicze o pełnych stanach. Pełen sowiecki pułk lotnictwa bombowego liczył 63–65 samolotów. Zwykle brakowało kilku maszyn (straty bojowe i niebojowe), a remonty i naprawy powodowały wyłączenia 15–20% samolotów z bieżących działań. Zwykle pułki działały siłą nie większą niż 40–45 maszyn.

Pe-2 skonstruowany w 1940 r. przez inżyniera Władymira Petlakowa był nowoczesnym wówczas samolotem o dużej prędkości (540 km/h) i stosunkowo niedużym udźwigu bomb (normalny 600 kg, w wersji przeciążonej – 1000 kg bomb). Załogę stanowiły trzy osoby. Zasięg z normalnym ładunkiem bomb (600 kg) wynosił 1500 km.

Taktyka użycia bombowców tego typu w nocy polegała na ścisłym przestrzeganiu czasu pobytu nad celem i zachowaniu odstępów pomiędzy maszynami. Lublin był zasadniczo atakowany parami samolotów, przy czym pierwszy samolot zrzucał bomby oświetlające, drugi samolot obrzucał widoczne cele bombami – jedna seria bomb zrzucana w automacie, a następnie pierwszy samolot po zatoczeniu łagodnego kręgu atakował oświetlone cele żywe – w tym wypadku uciekających i przerażonych mieszkańców Lublina. W przypadku ujawnienia obrony przeciwlotniczej pierwszy samolot oznaczał cele bombami oświetlającymi, a drugi je bombardował. Nalot przeprowadzono z wysokości 1000–1200 metrów. Niski pułap pozwolił sowieckim lotnikom na stosunkowo krótkie przebywanie w zasięgu broni przeciwlotniczej mimo oświetlenia przez niemieckie reflektory.

Stosunkowo najdłużej trwał nalot na Majdanek, prowadzony przez co najmniej 14 bombowców. Równolegle do niego obrzucano bombami dzielnice południowe, a kolejne pary bombowców przenosiły ciężar uderzenia stopniowo na północ. Kulminacyjnym momentem był niecelny atak na wiadukt kolejowy przy ul. Bychawskiej. Ataki na Stare Miasto, ul. Targową i Kalinowszczyznę były ostatnimi elementami uderzania Sowietów w Lublin.

Można uznać za wysoce prawdopodobne, że nie obiekty militarne (dworce, wiadukty i mosty) były podstawowym celem nalotu. Po przeanalizowaniu przebiegu i skutków ataku lotniczego, można dojść do wniosku, że Sowieci na celowniki samolotów wzięli ludność cywilną miasta. Obiekty o charakterze militarnym znalazły się „pod sowieckimi bombami” niejako przypadkiem.

W następnym odcinku opowiemy, jak sowiecki nalot wpłynął na życie lublinian.

Na zdjęciach:

Zdjęcie lotnicze Lublina z maja 1944 r. z naniesionymi stanowiskami niemieckiej obrony przeciwlotniczej

Działka przeciwlotnicze kaliber 37 na stanowisku ogniowym (Rosja, zima 1944), źródło: Wikimedia Commons.

Poczwórnie sprzężone działka przeciwlotnicze kaliber 20 mm, źródło: Wikimedia Commons.

Działo przeciwlotnicze kaliber 88, źródło: Wikimedia Commons.

Reflektor przeciwlotniczy FLAK-SW-37 150 cm, źródło: Wikimedia Commons.

Widok na stanowiska niemieckich dział i reflektorów miedzy obozem południowym a budynkami Monopolu Tytoniowego (góra); widok dzisiejszy tego rejonu miasta, z ulica Wyścigową w budowie (dół), źródło: Google Maps.

Bombowiec Pe-2 umieszczony na pomniku w Bugulmie (Tatarstan), źródło: Wikimedia Commons.

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Powiększ obraz: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie
  • Pokaż powiększenie powyżej: „Naloty”. Odcinek 5. Siły niemieckie i siły sowieckie

Społeczności

polski

english