rozwiń menu główne

30.01.2017

Cenna kolekcja dokumentów w zbiorach Muzeum

Kolekcję można podzielić chronologicznie na trzy grupy materiałów: z okresu przedwojennego, okresu wojny i okupacji oraz z lat powojennych.

Pierwszą grupę tworzą świadectwa i legitymacje szkolne, legitymacje młodzieżowych związków i stowarzyszeń, m.in. Towarzystwa „Sokół”, legitymacja harcerska oraz legitymacje studenckie, indeks zajęć studenta Wydziału Prawa i Nauk Ekonomiczno-Społecznych Uniwersytetu Lubelskiego z 1919 r. (obecnie Katolicki Uniwersytet Lubelski), dyplom ukończenia studiów i otrzymania tytułu magistra nauk prawnych na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, a także świadectwa ukończenia różnego rodzaju kursów. Najstarszy dokument to legitymacja szkolna Heleny Błeszyńskiej wystawiona 2 października 1916 r. przez Helenę Czarniecką, przełożoną Żeńskiego Gimnazjum Filologicznego H. Czarnieckiej w Lublinie. W kilku dokumentach znajdziemy zdjęcia młodziutkiej Heleny Błeszyńskiej. Materiały z nieco późniejszego okresu dokumentują działalność zawodową Heleny Błeszyńskiej, m.in. pracę w Kuratorium Okręgu Szkolnego Lubelskiego w Lublinie, którą wedle umowy, podjęła 1 października 1925 r. Wspomniane wyżej źródła dostarczają nie tylko informacji o samej Helenie Błeszyńskiej, ale także o przedwojennym Lublinie.

Kolejny podzbiór dokumentów stanowią materiały z okresu wojny. Znajdziemy tu m.in. zaświadczenia o zatrudnieniu Heleny Pawluk w majątkach Radlin i Matczyn, jej legitymację pracownika RGO – Polskiego Komitetu Opiekuńczego w Lublinie czy legitymację kierowniczki piekarni „Plon” w Lublinie przy ul. Bychawskiej, uwalniającą jej posiadaczkę od obowiązku świadczenia pracy przymusowej. Jednakże najcenniejszym dla Muzeum nabytkiem w całej podarowanej kolekcji są dokumenty dotyczące aresztowania i uwięzienia Heleny Pawluk w obozie na Majdanku, a następnie na Zamku w Lublinie. Unikatowy jest przede wszystkim akt oskarżenia Heleny Pawluk sporządzony przez niemiecką prokuraturę dla sądu specjalnego w Lublinie (Sondergericht), z którego dowiadujemy się, że oskarżona udzieliła pomocy w ucieczce z Majdanka żydowskiemu więźniowi, niejakiemu dr. Pryłuckiemu, którego następnie przez pięć dni ukrywała na terenie majątku Radlin.

Jak wynika z listów napisanych przez Helenę z więzienia do jej siostry Róży Błeszyńskiej oraz synów Marka i Stanisława, została ona za opisany wyżej czyn skazana na karę śmierci, na którą miała oczekiwać w więzieniu. Zanim jednak tam trafiła, przebywała od chwili aresztowania, tj. 23 października 1943 r., aż do 7 stycznia 1944 r. w obozie na Majdanku. Świadczą o tym wysłane z obozu karty pocztowe. Z listów, które napisała w marcu i kwietniu 1944 r. na Zamku, dowiadujemy się, że została tam przeniesiona dzięki wsparciu rodziny, która próbowała wystarać się o ułaskawienie lub co najmniej odroczenie wykonania wyroku. Są one znakomitym studium warunków panujących w więzieniu, m.in. opisują relacje między więźniarkami oraz personelem więziennym.

Helena Pawluk szczęśliwie przetrwała czas niewoli i opuściła więzienne mury 22 lipca 1944 r. Wkrótce po tym podjęła pracę kierowcy. Świadczy o tym jej legitymacja członkowska Związku Zawodowych Kierowców i Pracowników Samochodowych Województwa Lubelskiego w Lublinie, gdzie zamieszkiwała do 1954 r. W obawie przed aresztowaniem opuściła Lublin, przenosząc się na stałe do Warszawy. Tutaj zmarła w 1994 r. w wieku 95 lat. Zgodnie ze swoim życzeniem została pochowana na „starych” Powązkach.

Oprócz dokumentów Muzeum otrzymało również przedmioty osobiste należące do Heleny Pawluk. Z okresu więziennego pochodzi ręcznie uszyta sukienna saszetka, którą nosiła ona przy pasku i w której przechowywała najcenniejsze dla niej rzeczy, m.in. papier listowy, ołówek, koperty i znaczki pocztowe, obrazek z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej oraz metalowe pudełeczko z aspiryną. W saszetce znalazły się także dwa maleńkie grypsy, które przypuszczalnie wysłała do rodziny. Helena Pawluk zachowała także płócienny fluchtpunkt, którym prawdopodobnie została oznakowana w obozie na Majdanku jako więźniarka podejrzewana o zamiar ucieczki.

W grupie materiałów powojennych odnajdujemy m.in. zaświadczenie o pobycie Heleny Pawluk w więzieniu na Zamku wystawione w sierpniu 1944 r. przez Ludwika Christiansa, ówczesnego pełnomocnika zarządu PCK w Lublinie, liczne oświadczenia świadków potwierdzające działalność konspiracyjną Heleny Pawluk, np. dostarczanie żywności partyzantom AK, organizowanie punktów opatrunkowych w lasach janowskich, udzielanie schronienia przesiedleńcom z Pomorza i poznańskiego, a przede wszystkim pomoc w ucieczce z Majdanka dr. Pryłuckiemu. Ten ostatni fakt, jak i skazanie Heleny Pawluk na karę śmierci, potwierdza notarialnie Maksymilian Filiński, prokurator Sądu Najwyższego w Lublinie we wrześniu 1946 r. W dalszej kolejności wymienić można legitymacje kombatanckie oraz legitymacje odznaczeń państwowych i same odznaczenia przyznane Helenie Pawluk, m.in. Krzyż Oświęcimski, Medal Zwycięstwa i Wolności i Odznakę Grunwaldzką.

Przekazana kolekcja jest bezcennym źródłem wiedzy na temat funkcjonowania obozu i więzienia w Lublinie, ale przede wszystkim pozwala opowiedzieć i zilustrować historię niezwykłej osoby, jaką była Helena Pawluk.

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Powiększ obraz: Akt oskarżenia Heleny Pawluk
  • Powiększ obraz: Zaświadczenie z PCK
  • Powiększ obraz: Zaświadczenie lekarza obozowego z KL Lublin
  • Powiększ obraz: Wezwanie do stawienia się przed sądem
  • Powiększ obraz: Przepustka szpitalna
  • Powiększ obraz: Legitymacja przynależności do Związku Bojowników o Wolność i Demokracje
  • Powiększ obraz: Legitymacja harcerska
  • Powiększ obraz: Legitymacja członkowska Stowarzyszenia Bratnia Pomoc
  • Powiększ obraz: Indeks Uniwersytetu Lubelskiego
  • Powiększ obraz: Dowód osobisty Heleny Pawluk
  • Powiększ obraz: Dokumenty należące do Heleny Pawluk
  • Pokaż powiększenie powyżej: Akt oskarżenia Heleny Pawluk
  • Pokaż powiększenie powyżej: Zaświadczenie z PCK
  • Pokaż powiększenie powyżej: Zaświadczenie lekarza obozowego z KL Lublin
  • Pokaż powiększenie powyżej: Wezwanie do stawienia się przed sądem
  • Pokaż powiększenie powyżej: Przepustka szpitalna
  • Pokaż powiększenie powyżej: Legitymacja przynależności do Związku Bojowników o Wolność i Demokracje
  • Pokaż powiększenie powyżej: Legitymacja harcerska
  • Pokaż powiększenie powyżej: Legitymacja członkowska Stowarzyszenia Bratnia Pomoc
  • Pokaż powiększenie powyżej: Indeks Uniwersytetu Lubelskiego
  • Pokaż powiększenie powyżej: Dowód osobisty Heleny Pawluk
  • Pokaż powiększenie powyżej: Dokumenty należące do Heleny Pawluk

Społeczności

polski

english