rozwiń menu główne

06.12.2017

Kartoteka pieniężna więźniów KL Lublin

Więźniowie Majdanka podlegali szeregowi procedur związanych z przyjęciem do obozu. Do ich obowiązków należało między innymi oddanie do depozytu odzieży i przedmiotów osobistych, co odnotowywano w kartotece ruchomego mienia (Effekten-Verzeichnis). Często ewidencjonowano także rzeczy wartościowe. Osobna kartoteka przeznaczona była do księgowania zdeponowanych przez więźniów sum pieniężnych. Stanowi ona wartościowy materiał źródłowy, który pozwala odtworzyć losy więzionych na Majdanku osób.

Jednak nie wszyscy posiadali taką kartotekę, ewidencjonowano w niej jedynie tych posiadających przy sobie gotówkę lub inne kosztowności, które zdeponować musieli zaraz po przybyciu. Niektórzy usiłowali przemycić do obozu pieniądze, ale na ogół rekwirowali je więźniowie funkcyjni i esesmani nadzorujący procedurę. W takich przypadkach kartotek oczywiście nie zakładano. Czasami, gdy faktu rekwizycji gotówki nie można było ukryć przed niepowołanymi oczami, pieniądze te zgłaszano w niemieckiej administracji obozowej jako bezpańskie (herenlose Gelder). Warto zaznaczyć, że niemal cała kartoteka pieniężna KL Lublin była prowadzona na formularzach przeznaczonych dla obozu koncentracyjnego w Dachau.

Ewidencjonowanie pieniędzy na kartach imiennych rozpoczęto w obozie na Majdanku 1 lutego 1942 r. Pod tą właśnie datą zanotowano przekazanie przez jednego z jeńców sowieckich do depozytu obozowego czterdziestu reichsmarek. Operację tę zaksięgowano i w głównej księdze finansowej określono Belegiem nr 1 (dok.1). W późniejszym czasie jeszcze ośmiokrotnie wpłacane były na to konto kolejne pieniądze.

Kolejną grupą więźniów byli Żydzi ze Słowacji. Armin Kohn, który trafił na Majdanek 29 marca 1942 r. i otrzymał numer 752, przywiózł ze sobą jedenaście marek i sześćdziesiąt dwa fenigi (dok. 2).

30 kwietnia 1942 r. przy rampie kolejowej na terenie obozu pracy na tzw. Flugplatzu zatrzymały się dwa pociągi: jeden z Terezina, jadący do Piask i Izbicy, drugi zaś z Wiednia, kierowany na Włodawę. Z tych dwóch transportów wybrano sześciuset zdolnych do pracy mężczyzn, których następnie popędzono na Majdanek. Pieniądze, jakie po przybyciu na miejsce złożyć musieli w depozycie, w głównej księdze finansowej określono jako Beleg nr 26. W transporcie tym przybył między innymi Aleksander Buchsbaum z Wiednia, który w obozie figurował jako numer 6276 (dok. 3). Ten wówczas niespełna czterdziestoletni mężczyzna zmarł niecałe trzy miesiące później – 24 lipca 1942 r. Po jego śmierci pieniądze, które przywiózł, przekazane zostały – tak jak pieniądze innych Żydów – na konto Banku III Rzeszy.

6 maja 1942 r. na Majdanku osadzono kilka zróżnicowanych zarówno pod względem liczebności, jak i narodowości grup więźniarskich. Pośród nich znajdowały się transporty Żydów niemieckich i polskich, w tym także lubelskich. Do tych ostatnich należał między innymi 46-letni Uszew Strazmeister. Złożył on w depozycie obozowym pięć reichsmarek. Dokument poświadczający tę operację należy do jednych z najlepiej zachowanych oryginalnych źródeł związanych z KL Lublin (dok. 4).

Najbogatsza kolekcja licząca aż osiemdziesiąt cztery kartoteki pieniężne dotyczy Żydów warszawskich przywiezionych na Majdanek 15 sierpnia 1942 r. Niestety, brak w niej jakichkolwiek informacji na temat dalszych losów przybyłych. Przykładem tego jest kartoteka Isaaka Lewa (dok.5).

Lato i jesień 1942 r. to czas przybywania na Majdanek transportów chłopów w Lubelszczyzny, aresztowanych głównie za niedostarczenie kontyngentów. Większość z nich nie powróciła już do swoich domów, tracąc życie na przełomie 1942 i 1943 r. Stanisław Drąg ze wsi Rybaki, który trafił do obozu 16 września 1942 r., otrzymując numer 14019, przeżył niespełna miesiąc. W momencie zakładania ewidencji złożył w depozycie dwadzieścia reichsmarek (dok. 6).

10 października 1942 r. Niemcy przeprowadzili akcję pacyfikacyjną w dzielnicy Dziesiąta pod Lublinem. Aresztowano wówczas kilkaset osób, z których ponad setka znalazła się na Majdanku. Kilkunastu spośród tej grupy więźniów zmarło, lecz większość przeżyła, a następnie szczęśliwie odzyskała wolność. Taki los spotkał Jerzego Rajkiewicza, który po dwunastu dniach spędzonych w obozie, 22 października powrócił do domu. Nim opuścił teren KL Lublin administracja obozowa zwróciła mu sto sześćdziesiąt cztery marki i siedemdziesiąt fenigów, które w momencie przybycia na Majdanek złożył w depozycie (dok.7).

1 października 1942 r. na Majdanku utworzono obóz dla kobiet. Pierwszymi więźniarkami były mieszkanki Goraja, Dziesiątej czy lubelskiej Wieniawy. Do ewidencji obozowej ich nazwiska i numery wprowadzone zostały dopiero po miesiącu, 30 października. Wówczas kartotekę pieniężną założono między innymi Katarzynie Rychlik z Dąbrówki (dok.8). Kobieta ta odzyskała wolność 6 maja 1943 r.

Wraz z początkiem stycznia 1943 r. na Majdanek zaczęły trafiać transporty więźniów politycznych z Radomia, Warszawy, Lwowa i innych miast. Także i oni podlegali procedurze złożenia swych pieniędzy w depozycie obozowym. Jednym z tych transportów przyjechał między innymi aresztowany poprzedniego roku we Lwowie Karol Gronostalski. Przybył on na Majdanek 6 lutego, posiadając przy sobie sto dziesięć marek i pięćdziesiąt fenigów (dok.9). Zmarł w obozie zaledwie miesiąc później.

Latem 1943 r. nasiliła się akcja pacyfikacyjna na Zamojszczyźnie. Jej efektem był napływ do obozu masowo wysiedlanej z tych terenów ludności. Jednym z chłopów, który 2 lipca zdeponował w kasie obozowej swoje pieniądze, był Antoni Pintal z Aleksandrowa. W kartotece zanotowano wówczas przy jego nazwisku złożenie do depozytu dwudziestu siedmiu marek i pięćdziesięciu fenigów (dok.10). Pintal przebywał na Majdanku do 17 lipca. W tym dniu na jego dokumencie przybita została pieczątka „entlassen” („zwolniony”). Pintala wcale jednak z Majdanka nie zwolniono: podzielił los setek innych wysiedleńców, trafiając najpierw do obozu przejściowego przy ulicy Krochmalnej, a następnie do Niemiec, dokąd wysłano go na przymusowe roboty.

W tym czasie Rada Główna Opiekuńcza rozpoczęła starania o zwalnianie z obozu ludności wiejskiej z terenów objętych pacyfikacją. W wyniku negocjacji z gubernatorem dystryktu lubelskiego ustalono, że pozostali na Majdanku wysiedleńcy odzyskają wolność do dnia 13 sierpnia 1943 r. Katarzyna Buczek z Bidaczowa po miesiącu i jednym dniu spędzonym w obozie opuściła jego teren 8 sierpnia (dok.11).

W grudniu 1943 r., a także w styczniu i lutym roku następnego na Majdanek przybywały transporty ciężko chorych więźniów z obozów w Sachsenhausen, Dachau i Buchenwaldzie, w tym ze słynącego z najbardziej katastrofalnych warunków bytowych podobozu tego ostatniego: Mittelbau-Dory. Więźniowie ci często jeszcze podczas załadunku znajdowali się w stanie agonii, niewiele dzielącym ich od śmierci. Po dotarciu na Majdanek trafiali na rewir, gdzie masowo umierali. Taki los spotkał między innymi Stefana Antoniuka – 21-letniego mężczyznę, przybywającego z Dachau więźnia numer 55593. W KL Lublin otrzymał on numer 7009 i został wpisany do ewidencji 7 stycznia 1944 r. Antoniuk zmarł na rewirze po niespełna trzech miesiącach. 17 marca jego pieniądze – czterdzieści dwie marki i dwanaście fenigów – wpłynęły do kasy obozowej, a następnie 14 czerwca przekazane zostały na konto Banku III Rzeszy (dok. 12)

Większość kartotek pieniężnych została zniszczona w dołach spaleniskowych w dniach 19-22 lipca 1944 r. Spośród tych, które ocalały, kilkadziesiąt najlepiej zachowanych sztuk przejęła Polsko-Sowiecka Komisja do Zbadania Zbrodni Niemieckich popełnionych na Majdanku. Akta te, jak i wiele innych dokumentów oraz eksponatów, wywiezione zostały do archiwów i muzeów w Moskwie i Petersburgu. W zasobach archiwalnych Państwowego Muzeum na Majdanku znalazły się jedynie te materiały, których nie udało się zniszczyć przez wycofujących się z Lublina Niemców ani zarekwirować przez Komisję.

Zbiór określany jako kartoteka pieniężna więźniów składa się obecnie z 2515 kart przechowywanych pod sygnaturą APMM I d 26. Jest to około 5% szacunkowego ogólnej liczby kart sporządzonej do końca funkcjonowania obozu.

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Powiększ obraz: 1. Kartoteka pieniężna więźnia sowieckiego
  • Powiększ obraz: 2. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia Armina Kohna
  • Powiększ obraz: 3. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia z Wiednia, Aleksandra Buchsbauma
  • Powiększ obraz: 4. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia Uszewa Strazmeistera
  • Powiększ obraz: 5. Kartoteka pieniężna więźnia żydowskiego  Isaaka Lewa z Warszawy
  • Powiększ obraz: 6. Kartoteka pieniężna więźnia Stanisława Drąga, polskiego rolnika ze wsi Rybaki
  • Powiększ obraz: 7. Kartoteka pieniężna więźnia polskiego Jerzego Rajkiewicza
  • Powiększ obraz: 8. Kartoteka pieniężna więźniarki polskiej Katarzyny Rychlik
  • Powiększ obraz: 9. Kartoteka pieniężna więźnia politycznego Karola Gronostalskiego
  • Powiększ obraz: 10. Kartoteka pieniężna więźnia Antoniego Pintala, polskiego rolnika z Aleksandrowa
  • Powiększ obraz: 11. Kartoteka pieniężna więźniarki Katarzyny Buczek z Bidaczowa
  • Powiększ obraz: 12. Kartoteka pieniężna więźnia Stefana Antoniuka
  • Pokaż powiększenie powyżej: 1. Kartoteka pieniężna więźnia sowieckiego
  • Pokaż powiększenie powyżej: 2. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia Armina Kohna
  • Pokaż powiększenie powyżej: 3. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia z Wiednia, Aleksandra Buchsbauma
  • Pokaż powiększenie powyżej: 4. Kartoteka pieniężna żydowskiego więźnia Uszewa Strazmeistera
  • Pokaż powiększenie powyżej: 5. Kartoteka pieniężna więźnia żydowskiego  Isaaka Lewa z Warszawy
  • Pokaż powiększenie powyżej: 6. Kartoteka pieniężna więźnia Stanisława Drąga, polskiego rolnika ze wsi Rybaki
  • Pokaż powiększenie powyżej: 7. Kartoteka pieniężna więźnia polskiego Jerzego Rajkiewicza
  • Pokaż powiększenie powyżej: 8. Kartoteka pieniężna więźniarki polskiej Katarzyny Rychlik
  • Pokaż powiększenie powyżej: 9. Kartoteka pieniężna więźnia politycznego Karola Gronostalskiego
  • Pokaż powiększenie powyżej: 10. Kartoteka pieniężna więźnia Antoniego Pintala, polskiego rolnika z Aleksandrowa
  • Pokaż powiększenie powyżej: 11. Kartoteka pieniężna więźniarki Katarzyny Buczek z Bidaczowa
  • Pokaż powiększenie powyżej: 12. Kartoteka pieniężna więźnia Stefana Antoniuka

Społeczności

Newsletter

polski

english