rozwiń menu główne

17.12.2018

Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku

We wrześniu 2018 r. do naszych zbiorów muzealnych trafiła kolekcja archiwaliów związanych z osobą doktora Jana Klonowskiego. Pamiątki zostały przekazane w darze przez pana Antoniego Klonowskiego, syna Jana.

Wśród nich znalazły się m.in.: akt urodzenia, świadectwa gimnazjalne, świadectwo dojrzałości, dyplom ukończenia studiów, zaświadczenia o zatrudnieniu, legitymacje lekarskie i wojskowe, a także listy wysyłane do rodziny z różnych obozów koncentracyjnych. Kolekcję uzupełniają zdjęcia przedstawiające dr. Klonowskiego na różnych etapach życia.

Jan Klonowski urodził się 13 listopada 1912 r. w Kuligach w pow. brodnickim w rodzinie Anny i Alojzego Klonowskich. Uczęszczał do Państwowego Gimnazjum Męskiego w Brodnicy. Z tego okresu zachowało się 17 świadectw semestralnych. Wynika z nich, że był pilnym i zdolnym uczniem. W 1932 r. zdał egzamin maturalny. Po zakończeniu nauki w gimnazjum rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego, które ukończył pomyślnie w 1938 r., uzyskując dyplom lekarza. Praktykę lekarską odbył w Krajowym Zakładzie Psychiatrycznym w Kocborowie.

Przed wybuchem II wojny światowej pracował jako lekarz w 63. pułku piechoty w Toruniu. Był żołnierzem kampanii wrześniowej, uczestniczył także w obronie Warszawy. Dostał się do niewoli jenieckiej. Po kapitulacji Warszawy udało mu się zbiec z transportu do obozu jenieckiego. Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej podjął pracę w szpitalu Jana Bożego w Lublinie. Przypadkowo aresztowany podczas łapanki ulicznej, trafił do więzienia na Zamku Lubelskim, gdzie przebywał od 24 czerwca do 1 lipca 1940 r. Następnie został wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, skąd przetransportowano go do KL Lublin. W obozie na Majdanku był uwięziony od 27 listopada 1941 r. do jego likwidacji w lipcu 1944 r. Był uczestnikiem ostatniego transportu ewakuacyjnego z KL Lublin do KL Auschwitz. Z końcem października 1944 r. został ewakuowany z KL Auschwitz do obozu KL Leitmeritz, z którego filii oficjalnie został zwolniony 8 maja 1945 r.

W obozie koncentracyjnym na Majdanku dr Klonowski został oznaczony numerem 25. Jego zadaniem było zorganizowanie apteki obozowej, którą także kierował. Oprócz tego dbał o kondycję zdrowotną i psychiczną współwięźniów, dając się im poznać jako oddany sprawie medyk. W obozie szczególnie zaprzyjaźnił się z ks. Witoldem Kiedrowskim-Kołodko, który wspomina go w następujący sposób:

„Gdy chodzi o Majdanek, decydującą rolę odegrali moi przyjaciele z podziemia (dotarli do referenta mojej sprawy, to raz, …a dwa: lekarstwa…) i Janek Klonowski. Nigdy nie wypowiem jego zasługi, która niespodziewane owoce wydała. Najpierw uratował mi życie prowadząc jako chorego na zapalenie płuc, gdy byłem chory na tyfus. I tak uniknąłem komory. Nie żałował trudu, by ze mnie „aptekarza” zrobić. To wydało owoce nie tylko na Majdanku – ale również w Brzezince, a szczególnie w Ohrdruf – filia Dory. Tych owoców by nie było, gdyby nie było trudu i poświęcenia Janka Klonowskiego, by ze mnie aptekarza zrobić… Tego nigdy dostatecznie nie podkreślę.”

Zacheusz Pawlak, lekarz więziony na Majdanku, pisze o Janie Klonowskim:

„Apteka rewirowa mieściła się początkowo w bloku 1, a potem w bloku 3 pola I. Opiekował się nią dr Jan Klonowski, jako jeden z lekarzy polskich najwcześniej przybyłych na Majdanek; on też wydawał leki na bloki rewirowe. W transporcie przybyłym z Pawiaka w styczniu 1943 r. spotkał swego gimnazjalnego kolegę księdza Witolda Kiedrowskiego, byłego kapelana Wojska Polskiego i po kilku tygodniach, gdy tylko nadarzyła się okazja, zaangażował go do pracy w tejże aptece. Ksiądz Kiedrowski na Pawiaku i w obozach koncentracyjnych występował pod nazwiskiem Witold Kołodko.

W tym samym czasie w obozie panowała epidemia tyfusu plamistego. Pragnąc dostarczyć szczepionkę przeciwtyfusową Weigla i inne leki dla setek ciężko chorych więźniów, dr Jan Klonowski z Witoldem Kołodko podjęli wielką akcję, znaną tylko niewielu wtajemniczonym pod kryptonimem „lekarstwa”.

Dr Klonowski jako stary więzień Majdanka miał lepsze rozeznanie i kontakty wewnątrz obozu, natomiast Witold Kołodko miał liczne powiązania z konspiracji, należał bowiem do Stronnictwa Pracy. Ksiądz skontaktował się za pośrednictwem cywilnych robotników z mieszkającymi w Warszawie przyjaciółmi (…). W rezultacie wczesną wiosną 1943 r. Witold Kołodko otrzymał pierwszą partię szczepionek przeciwtyfusowych dla więźniów Majdanka. Jednocześnie Kołodko i Klonowski podjęli starania o otrzymanie innych leków”.

Jak wynika z powyższych cytatów rola dr. Jana Klonowskiego, jaką odegrał w KL Lublin, była niebagatelna. Ofiarna praca na rzecz pozyskiwania do apteki obozowej lekarstw i środków opatrunkowych, przynosiła wymierne efekty. Rewir przestał być dla ciężko chorych więźniów przedsionkiem do komór gazowych. Stał się miejscem, w którym faktycznie dochodzili oni do zdrowia i wracali do lepszej formy fizycznej i psychicznej. Doktor Klonowski miał absolutną świadomość swojej misji lekarskiej i wypełniał ją najlepiej, jak tylko mógł w tak ciężkich warunkach. Był po prostu dobrym i uczciwym człowiekiem, a przy tym gorącym patriotą. Taką postawę szczególnie ciężko jest zachować, gdy człowiek znajdzie się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, jak uwięzienie w kacecie, gdzie panuje raczej prawo dżungli. Jednakże nie w przypadku, gdy pochodzi się z rodziny o bogatej tradycji patriotycznej wpajanej od dziecka. Taki był właśnie rodzinny dom Jana Klonowskiego i – zdaje się – najbliższe jego otoczenie również. Potwierdzają to zresztą wpisy jego przyjaciół i krewnych znajdujące się w przekazanym do zbiorów muzealnych pamiętniku należącym do Jana Klonowskiego, a także jego osobiste adnotacje. Na jednej z kart odnajdujemy cytat z Elizy Orzeszkowej zadedykowany Janowi przez przyjaciela, który zmarł niespełna rok po dokonaniu tego wpisu.

„Nie dość jest działać wedle sił i możności samemu…,

Trzeba jeszcze i innych działać nauczyć.” (E. Orzeszkowa)

W dowód szczerej sympatii koledze Jankowi wpisał się J. Husakowski

Brodnica dn. 3.11.1930 r.

Zdarzenie to musiało wstrząsnąć młodym Klonowskim, gdyż odnotował je w swoim pamiętniku

następująco:

„Odszedłeś, Przyjacielu, do umarłych świata, a widomym znakiem Twego pobytu tu na tym padole jest ta kartka zapisana, co drwi nielitośnie z życia naszego…

…rodzę się, żyję i umieram J.K.

Przy nazwisku zmarłego przyjaciela J. Klonowski podał: „śp. umarł 6.10.1931 r.”

Na innej karcie czytamy:

(Z. Krasiński): „W ciągłej ofiary i czynu postaci rozdawaj siebie

Samego Twej braci

Mnóż się Ty jeden przez czyny żyjące,

A będą z Ciebie jednego – tysiące.”

Brodnica w styczniu 1931 r.

Niezwykle poruszający jest też wpis autorstwa siostry Jana Klonowskiego – Stanisławy z 10 stycznia 1937 r.:

„Bądź arcydziełem nieugiętej woli

Bądź cierpliwością, tą panią niewoli

Bądź spokojnością wśród burz i niepokoju

Bądź wiecznym pięknem w wieczornym życia boju.”

Kochanemu i dobremu Jankowi wpisała Stasia.

Dzięki tak osobistej pamiątce możemy nieco lepiej poznać środowisko, w którym wychowywał się Jan Klonowski. Jak widać – podzielał te same wartości i wyznawał te same zasady, którym pozostał wierny.

Bezpośrednio po wojnie dr Klonowski został wcielony do wojska, gdzie był szefem służby medycznej. Po jej zakończeniu w 1973 roku podjął pracę jako lekarz specjalista rentgenolog. Zmarł w 2013 r. Najbliżsi wspominają go jako wspaniałego Ojca i Opiekuna rodziny.

Przekazane do Muzeum dokumenty, fotografie i pamiątki związane z Janem Klonowskim wspaniale uzupełniają naszą wiedzę na temat jego życia i działalności, pozwalają także zrozumieć, skąd czerpał siłę do działania. To niezwykle cenny dar, za który jeszcze raz z całego serca dziękujemy Ofiarodawcom.


http://www.majdanek.eu/media/photos/images/d/s/c/d/9/dscd9af8db.jpg Anna Wójcik - kierownik Działu Archiwum Państwowego Muzeum na Majdanku

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Powiększ obraz: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Powiększ obraz: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Powiększ obraz: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Powiększ obraz: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy przekazane wcześniej do zbiorów Muzeum
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Kolekcja pamiątek po doktorze Janie Klonowskim w zbiorach Państwowego Muzeum na Majdanku

Społeczności

polski

english