rozwiń menu główne

28.03.2017

Kolekcja pamiątek po dr Stefanii Perzanowskiej w zbiorach Muzeum

Krzysztof i Andrzej Korczak z Warszawy przekazali PMM archiwum rodzinne poświęcone ich babci dr Stefanii Perzanowskiej, jednej z najbardziej zasłużonych byłych więźniarek Majdanka, założycielce rewiru żeńskiego w KL Lublin. W skład kolekcji wchodzi ponad pół tysiąca oryginalnych dokumentów z lat 1911–1974, pamiątki, a także 15 skanów fotografii.

Kolekcję tworzą dokumenty osobiste z lat 1913–1943 dotyczące m.in. udziału dr Stefanii Perzanowskiej w Polskiej Organizacji Wojskowej i Ochotniczej Legii Kobiet podczas I wojny światowej, a także zaświadczenia o odbyciu staży i praktyk lekarskich. Rodzina przekazała także oficjalną korespondencję dr Perzanowskiej zarówno z Majdanka, jak i z KL Auschwitz. Z lat okupacji pochodzą ponadto archiwalia dotyczące męża dr Perzanowskiej – Zygmunta. Możemy wśród nich znaleźć teczkę personalną oraz informacje o tym, że jako jeniec wojenny został on rozstrzelany w obozie w Starobielsku. Ostatnia część dokumentów dotyczy powojennej działalności dr Perzanowskiej. Możemy tu odnaleźć liczne legitymacje, a także dyplomy i odznaczenia za działalność społeczną i udział w ruchu oporu.

Muzeum otrzymało także 32 oryginalne grypsy wysyłane z Majdanka przez dr Stefanię Perzanowską do najbliższej rodziny, m.in. do córki Zofii. Z tego okresu pochodzi także blisko sto listów napisanych przez Zofię do rodziny. Analiza tych dokumentów pozwala zarówno na odtworzenie okupacyjnego życia w Warszawie, jak i starań, jakie podejmowała adresatka, by uwolnić matkę z obozu. Listy te są wyrazem nie tylko wielkiej tęsknoty za matką, lęku o jej zdrowie, ale także świadczą o poszukiwaniu kontaktów, które miały pomóc w zdobywaniu i przemycani na Majdanek produktów, o które dr Perzanowska prosiła w grypsach, m.in. leków i książek medycznych. Śledzenie tych osobistych zapisów pozwala zauważyć, jak zmienia się język korespondencji. Na przykład w liście z lutego 1943 roku Zofia pisała do ciotki o przetransportowaniu matki na Majdanek, natomiast w późniejszej korespondencji nie pada ani słowo „matka” ani nazwa obozu. Informacje na temat dr Perzanowskiej są szyfrowane, a słowa „Majdanek/obóz” zastępowane są przez hasło „posada”.

Równie ważnym darem dla Muzeum są powojenne recepty i wizytówki dr Perzanowskiej, przyrządy medyczne, którymi się posługiwała: stetoskopy, igły, strzykawki, buteleczki po medykamentach, ampułki z lekami, a także przedmioty osobiste, jak puderniczka czy spinki do włosów.

Bezcenne w kolekcji są pamiątki wyniesione z obozów: opaska z napisem „Revier”, numer więźniarski z Ravensbrück, trójkąt z oznaczeniem kategorii więźnia czy w końcu przedmioty, które dr Perzanowska otrzymała od współwięźniarek z Majdanka i potajemnie wysłała córce: wykonanego z filcu osiołka, szmacianego króliczka czy słonika.

Gryps do Zosi, bez daty:

„Córeńko moja najdroższa, jedyna, najlepsza i najukochańsza! List Twój ostatni tak bardzo, bardzo kochany dostałam, dziękować ci za niego listownie to mało – bo to przecież nie list zwykły – to jesteś Ty sama, Twoje całe serce i Twoje myśli – a wszystko tak bardzo kochane i takie jak u nikogo na świecie. Dziecino moja najlepsza – nie może być mi nigdy i nigdzie źle – bo przecież jesteś Ty i ta świadomość, że mam Ciebie, taką właśnie, musi mi dać radość i szczęście nawet w najcięższych chwilach i sytuacjach. Jeśli jestem dobrą dla Ciebie matką, to Ty mi to wszystko odpłacasz z olbrzymim procentem – jesteś najlepszą z córek, jaką sobie można tylko wyobrazić.

Kochanie moje najdroższe, ja czuję się zupełnie dobrze i żyję nadzieją zobaczenia się z Wami jak najprędzej. (…)

Całuję Cię dziecino najmilsza z całego serca, tulę z całych sił mego matczynego serca i Bogu polecam. Boże jakże strasznie tęsknię za tym, aby móc to uczynić osobiście. Twoja Matka Zajączkowi zajrzyj do brzuszka. Pa Córeńko”.

Do kolekcji dołączono rękopisy artykułów naukowych, korespondencję z byłymi więźniarkami obozów oraz obozową twórczość poetycką.

Stefania Perzanowska z zawodu była internistą. Została aresztowana w Radomiu nocą z 10 na 11 listopada 1942 roku za działalność w ruchu oporu. 7 stycznia 1943 r. po piętnastu przesłuchiwaniach i brutalnym śledztwie z więzienia w Radomiu przetransportowano ją na Majdanek. Dr Perzanowska rozpoczęła niezwłocznie organizację życia obozowego, od pierwszych chwil w obozie opiekując się chorymi. To dzięki jej inicjatywie powstał na polu kobiet rewir, w którym pracowała bez przerwy siedem dni w tygodniu, po kilkanaście godzin na dobę. Wiele razy narażała dla współwięźniarek własne życie. W szpitalu obozowym nie tylko starała się pomagać chorym, ale także ukrywała w nim skrajnie wyczerpane lub skazane na śmierć kobiety, fałszując w tym celu dokumentację chorobową.

Tak opisała jej postać Wanda Ossowska, jedna z byłych więźniarek Majdanka:

„Perzanowska, do której więźniarki, ten tłum więźniarski, obcy, nieznany, rozmaity i bardzo zaangażowany, powiedzmy patriotycznie i wcale niezaangażowany, ten tłum do Perzanowskiej mówił „mamo”, do Perzanowskiej mówił „proszę Pani Doktór”, do Perzanowskiej zwracał się z najwyższym uznaniem, szacunkiem, bo wiedział, że Perzanowska nie mogąc nic, może bardzo wiele, bardzo wiele. Strona psychiczna odgrywała tutaj niesłychaną rolę… Ta rozmowa z Perzanowską, która mówiła: „wytrzymasz i musisz wytrzymać i ja ci pomogę, a ty rób tak i tak i będzie dobrze”. I było dobrze… i było dobrze.”

Podczas ewakuacji rewiru w kwietniu 1944 r. na własną prośbę, nie chcąc opuścić chorych, razem z personelem szpitala obozowego została dołączona do transportu do KL Auschwitz-Birkenau, mimo że powszechnie uważano, że jest to „transport do gazu”.

W grypsie do córki Zosi napisała wówczas:

„(10.04.1944) (…) jadę pojutrze do Oświęcimia razem ze wszystkimi chorymi. (…) Kończę już dziecino moja najmilsza, tulę Cię z sił mych wszystkich, łepetynę najdroższą pieszczę i zawsze, zawsze jestem przy Tobie, najmilsza, moja dzielna, najlepsza córko. Ucałuj wszystkich naszych bliskich w Warszawie i Makowie. Twoja całym sercem, zawsze jedynie Matka. Głowa do góry dziecino! ” .

Oprócz Majdanka i KL Auschwitz-Birkenau była także więźniarką obozów w Ravensbrück i Neustadt-Glewe. Wszędzie tam jako lekarz niosła pomoc chorym. W maju 1945 r. powróciła do Radomia. Wkrótce powierzono jej stanowisko ordynatora Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala Miejskiego w Radomiu. Była także inicjatorką utworzenia Szkoły Pielęgniarskiej w tym mieście, jej honorowym kierownikiem i wieloletnim wykładowcą. Z byłymi więźniami obozów koncentracyjnych miała kontakt także po wojnie. To dla nich i ich rodzin utworzyła we własnym mieszkaniu bezpłatną poradnię. Wygłaszała referaty i publikowała artykuły związane z tematyka obozową, głównie w „Przeglądzie Lekarskim – Oświęcim”. W 1970 roku wydała wspomnienia z pobytu w KL Lublin pt. „Gdy myśli do Majdanka wracają”. Za swoją działalność, także społeczną, była wielokrotnie odznaczana. Dr Stefania Perzanowska zmarła w 1974 roku w Warszawie, mając 78 lat. Nazwisko dr Perzanowskiej zostało uwiecznione na tablicy Zasłużonych Polaków umieszczonej przy głównej bramie wejściowej na Cmentarz Powązkowski. W 1985 r. uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Radomiu nazwano imieniem dr Stefanii Perzanowskiej jedną z ulic w tym mieście.

Po pełnym powiększeniu użyj klawiszy strzałek, aby zmienić obraz oraz klawisza ESC, aby zamknąć powiększenie

  • Powiększ obraz: Dokumenty osobiste Zygmunta Perzanowskiego
  • Powiększ obraz: Stefania Perzanowska, lata 60-te XX wieku
  • Powiększ obraz: Stefania Perzanowska, 1945
  • Powiększ obraz: Rękopisy artykułów i wystąpień Stefanii Perzanowskiej
  • Powiększ obraz: Recepty i wizytówki doktor Perzanowskiej
  • Powiększ obraz: Przyrządy medyczne należące do doktor Perzanowskiej
  • Powiększ obraz: Przedwojenne dokumenty Stefanii Perzanowskiej
  • Powiększ obraz: Przedmioty osobiste doktor Perzanowskiej
  • Powiększ obraz: Oznaczenia więźniarskie
  • Powiększ obraz: Oficjalna korespondencja prowadzona przez Stefanię Perzanowską podczas pobytu na Majdanku
  • Powiększ obraz: Listy Zofii Perzanowskiej do rodziny z lat 1943-1944
  • Powiększ obraz: Legitymacje
  • Powiększ obraz: Grypsy i maskotki wysłane z Majdanka do córki
  • Powiększ obraz: Grypsy do najbliższych wysyłane z Majdanka
  • Powiększ obraz: Gryps i maskotka wysłana potajemnie z Majdanka do córki
  • Powiększ obraz: Wycinki prasowe dotyczące działalności doktor Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Dokumenty osobiste Zygmunta Perzanowskiego
  • Pokaż powiększenie powyżej: Stefania Perzanowska, lata 60-te XX wieku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Stefania Perzanowska, 1945
  • Pokaż powiększenie powyżej: Rękopisy artykułów i wystąpień Stefanii Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Recepty i wizytówki doktor Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Przyrządy medyczne należące do doktor Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Przedwojenne dokumenty Stefanii Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Przedmioty osobiste doktor Perzanowskiej
  • Pokaż powiększenie powyżej: Oznaczenia więźniarskie
  • Pokaż powiększenie powyżej: Oficjalna korespondencja prowadzona przez Stefanię Perzanowską podczas pobytu na Majdanku
  • Pokaż powiększenie powyżej: Listy Zofii Perzanowskiej do rodziny z lat 1943-1944
  • Pokaż powiększenie powyżej: Legitymacje
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy i maskotki wysłane z Majdanka do córki
  • Pokaż powiększenie powyżej: Grypsy do najbliższych wysyłane z Majdanka
  • Pokaż powiększenie powyżej: Gryps i maskotka wysłana potajemnie z Majdanka do córki
  • Pokaż powiększenie powyżej: Wycinki prasowe dotyczące działalności doktor Perzanowskiej

Społeczności

Newsletter

polski

english