Zlikwidowany jako ostatni z obozów akcji „Reinhardt” – SS-Sonderkommando Sobibor – miał zostać na zawsze zapomniany. Zatarte jesienią 1943 r. ślady zbrodni, a razem z nimi dowody życia zamordowanych w obozie Żydów zostały jednak wydobyte w wyniku badań archeologicznych i zabezpieczone.

W Międzynarodowym Dniu Pamięci o Ofiarach Holokaustu przypominamy historię sześciu milionów żydowskich dzieci, kobiet i mężczyzn, ofiar transportów, nieludzkich warunków w zamkniętych gettach, egzekucji, obław, łapanek, eksterminacji w komorach gazowych. Centralnym, a zarazem najkrwawszym etapem Zagłady była realizowana w Generalnym Gubernatorstwie akcja „Reinhardt”.

27 stycznia 1945 r. wyzwolono obóz Auschwitz-Birkenau. Na pamiątkę tego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło w jego rocznicę Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Stanowi on wyjątkową chwilę zadumy i refleksji nad tragiczną historią Żydów – ofiar nienawiści – zamordowanych podczas drugiej światowej oraz nad współczesną kondycją człowieczeństwa doby XXI wieku.

Rozpoczęcie remontu Mauzoleum, udostępnienie zwiedzającym nowego upamiętnienia w Sobiborze w 80. rocznicę powstania więźniów oraz zakończenie obchodów 80. rocznicy akcji „Reinhardt” były najważniejszymi wydarzeniami 2023 roku.

W 2023 roku Dział Edukacji Państwowego Muzeum na Majdanku przygotował i przeprowadził 146 zróżnicowanych aktywności edukacyjnych dla blisko 5000 osób z Polski i z zagranicy.

Wspólnie z uczniami i nauczycielami z V Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie po raz kolejny przygotowaliśmy akcję wręczania paczek-niespodzianek dla byłych więźniów Majdanka.

Zakończyliśmy dwudniowe seminarium metodyczne pt. „Historia mówiona – relacje świadków Zagłady w działalności wystawienniczej i edukacyjnej PMM”. Wydarzenie zorganizowane w Muzeum i Miejscu Pamięci w Sobiborze w dn. 7–8 grudnia 2023 r. było poświęcone znaczeniu świadectw ocalałych dla współczesnych narracji muzealnych.

Z dumą ogłaszamy, że nasz oddział – Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze – został nominowany do prestiżowego tytułu Europejskiego Muzeum Roku 2024 (European Museum of the Year Award).

Zakończyliśmy trwające blisko dwa lata obchody 80. rocznicy akcji „Reinhardt”. Od marca 2022 do listopada 2023 r. zorganizowaliśmy szereg inicjatyw mających na celu budowanie świadomości o ludobójstwie blisko dwóch milionów Żydów.
W naszym programie znalazło się blisko 50 przedsięwzięć o charakterze naukowym i popularnonaukowym, edukacyjnym, wydawniczym i wystawienniczym.

Publikacja analizująca największą w dziejach II wojny światowej ludobójczą operację o kryptonimie „Einsatz Reinhardt” z perspektywy jej zaplecza i maszynerii zagłady jest już dostępna także w wersji anglojęzycznej.

9 listopada ponownie gościliśmy aplikantów sędziowskich i prokuratorskich, uczestniczących w Programie Wymiany AIAKOS realizowanej w Lublinie z inicjatywy Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w ramach Europejskiej Sieci Szkolenia Kadr Wymiaru Sprawiedliwości (EJTN). W tym roku odwiedzili nas aplikanci z Portugalii, Holandii, Belgii, Litwy, Włoch, Francji i Polski.

80. rocznicę akcji „Erntefest” upamiętniliśmy w trzech miejscowościach, w których odbyła się największa masowa egzekucja w dziejach II wojny światowej. Zorganizowane przez nas od 3 do 6 listopada w Lublinie, Trawnikach i Poniatowej prezentacje, wykłady, zajęcia edukacyjne i przedsięwzięcia o charakterze artystycznym zgromadziły wielu badaczy oraz lokalne społeczności.

W naszej księgarni pojawiło się nowe wydanie antologii „Krwawa środa 3 listopada 1943 w pamięci świadków”.

W ostatnich dniach października do pracy za V polem więźniarskim skierowano grupę kilkuset więźniów Majdanka. Ich zadaniem – jak powiedzieli im SS-mani – było kopanie rowów przeciwlotniczych lub przeciwczołgowych, co miało zwiększyć potencjał obronny kompleksu obozowego. Faktyczne przeznaczenie wykopanych nieopodal krematorium rowów więźniowie Majdanka odkryli kilka dni później – 3 listopada 1943 r.

80 lat temu, w dniach 3 i 4 listopada 1943 r., Niemcy przeprowadzili w obozie koncentracyjnym na Majdanku i obozach pracy przymusowej w Trawnikach i Poniatowej największą w historii II wojny światowej masową egzekucję.

21 października 2023 r. odbyła się kolejna edycja szkolenia metodycznego dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych, dotyczącego pozaszkolnego nauczania w poobozowych miejscach pamięci. Tegoroczne spotkanie pt. „Sprawcy z Majdanka – identyfikacja negatywna w edukacji o II wojnie światowej” było okazją do refleksji nad motywami i mechanizmami wpływającymi na ludzkie wybory i postępowanie.

Za nami uroczyste obchody 80. rocznicy wybuchu powstania więźniów w niemieckim obozie zagłady w Sobiborze. Główne uroczystości odbyły się 12 października natomiast wydarzenia towarzyszące zwieńczyła ceremonia upamiętniająca ofiary 14 października. Uroczystość miała bardzo osobisty charakter, wzięli w niej udział potomkowie rodzin ocalałych oraz
rodziny ofiar obozu.

Nasza nowa publikacja - Sobibór: Place, Memorial, Exhibition opowiada o nowym upamiętnieniu na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady i echach tragicznej przeszłości, które można odkryć dzięki czytaniu krajobrazu historycznego.

12 października 2023 r. grupa rodzin Ocalałych z Sobiboru, przedstawiciele kilku państw, międzynarodowych instytucji, organizacji społecznych i muzeów martyrologicznych wzięli udział w obchodach 80. rocznicy wybuchu postania więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze. Tego dnia symbolicznie otworzyliśmy też nowe upamiętnienie na terenie Miejsca Pamięci. Patronat honorowy nad wydarzeniem objął Prezydent RP Andrzej Duda.

Niedawno rozpoczęliśmy remont pomnika Mauzoleum upamiętniającego ofiary niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. W związku z realizowanymi pracami wybrane części Muzeum będą niedostępne dla zwiedzających. Zmianie ulega również organizacja ruchu i ścieżka zwiedzania terenu byłego obozu.

Zakończyły się prace nad nowym urządzeniem przestrzennym terenu byłego niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady w Sobiborze. Upamiętnienie zostanie otwarte dla zwiedzających 13 października 2023 r.

Podczas drugiej wojny światowej Lubelszczyzna była miejscem wielu istotnych i tragicznych wydarzeń. Majdanek, Bełżec, Sobibór, liczne obozy pracy, getta, więzienia i areszty odcisnęły piętno na historii tego regionu.
Zapraszamy do wspólnego odkrywania różnych tematów i wątków z tego okresu za pośrednictwem naszego Podkastu „Posłuchaj Historii".

W październiku 1943 roku w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w Sobiborze doszło do wybuchu powstania i masowej ucieczki więźniów. Z obozu zbiegło wówczas ok. 300 osób, a do końca wojny przeżyło ok. 50 z nich. Wydarzenie to było jednym z najbardziej heroicznych przejawów oporu Żydów podczas II wojny światowej. Upamiętniające je uroczystości odbędą się 12 października o godzinie 13.00.

SS-Sonderkommando Sobibor był jednym z trzech niemieckich obozów zagłady działających w ramach akcji „Reinhardt” na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Zamordowano w nim blisko 180 tysięcy mężczyzn, kobiet i dzieci. Ponad połowę stanowili Żydzi polscy. Wśród ofiar byli również Żydzi holenderscy, słowaccy, czescy, francuscy, niemieccy, białoruscy.