Jadwiga Ankiewicz

rok pamięci

Portret młodej kobiety w okularach o okrągłych szkiełkach
17 stycznia 1943 r. Jadwiga Ankiewicz została umieszczona w transporcie do niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku. 16-letnią warszawiankę dwa dni wcześniej ujęto podczas ulicznej łapanki i osadzono w więzieniu gestapo na Pawiaku. Stamtąd, wraz z innymi zatrzymanymi, trafiła do KL Lublin.

Jadwiga urodziła się 11 września 1926 r. w Warszawie. Była córką Stefana i Barbary Ankiewiczów, miała starszą siostrę. Uczęszczała do Publicznej Szkoły Powszechnej nr 105 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego przy ul. Czerniakowskiej 128. Fascynowała się geografią, interesowała się literaturą i sportem, była również uzdolniona plastycznie. W chwili wybuchu II wojny światowej miała zaledwie 13 lat.

Zdjęcie portretowe w kolorze niebieskim, kilkuletnia dziewczynka w włosach upiętych w koszyczki nad uszami

Po osadzeniu za drutami obozu koncentracyjnego na Majdanku potajemnie prowadziła dziennik. Moment transportu i uwięzienia opisywała następująco:

Jesteśmy w obozie w Lublinie. Wątpię, czy w ogóle potrafię opisać, jak straszna była to droga. 24 godz. jazdy (normalnie jedzie do Lublina 5 godz.) w bydlęcym wagonie. Noc spędziłyśmy, siedząc w kucki na mokrej podłodze i marząc choćby o źdźble słomy, którą by można zatkać szerokie szpary w podłodze. (…) W pierwszej chwili, gdy tylko otwarły się drzwi, oczy przyzwyczajone przez 24 godz. do ciemności, nie mogły się patrzeć na przerażająco biały śnieg. (…) Kiedy ustawili nas już wszystkich, dali znak i ruszyliśmy naprzód. Zmarznięci do szpiku kości, poruszaliśmy się jak manekiny. (…) Zapadał już szary zmrok, na niebie pokazywał się jaskrawy księżyc, kiedy wreszcie doszłyśmy do baraków obramowanych gęsto drutami kolczastymi, na których migotały światła obozowe. Stanęłyśmy, słychać było jeszcze [przez] chwilę chrzęst kroków po śniegu w ostatnich szeregach, a po chwili wszystko umilkło. Rewizja. Dokonywały jej zakapturzone, energiczne, o zdrowych kolorach Niemki. Czego u licha szukają u ludzi przywiezionych z Pawiaka? Nareszcie koniec, wprowadzają nas do baraku.

W zeszycie w linię zapisywała swoje codzienne doświadczenia, warunki bytowe, wykonywaną pracę przymusową oraz obserwacje dotyczące zagłady ludności żydowskiej. Po zwolnieniu z obozu w maju 1943 roku powróciła do Warszawy, gdzie włączyła się w konspiracyjną działalność Szarych Szeregów. W styczniu 1944 roku została zastrzelona przez Niemców. Bliscy Jadwigi zapamiętali ją jako osobę bardzo opiekuńczą, troskliwą, odważną i wyjątkowo wrażliwą.

Ocalały dziennik nastolatki stanowi wyjątkowe świadectwo osoby, której przeżycia symbolicznie odzwierciedlają losy młodego pokolenia Polaków z okresu II wojny światowej. Publikacja ukazała się w języku polskim, angielskim i niemieckim i jest dostępna w księgarni Państwowego Muzeum na Majdanku.

Otwarta książka, odręcznie napisane kartki papieru

W 2026 roku przypada 100. rocznica urodzin Jadwigi Ankiewicz. Z tej okazji w nadchodzących miesiącach podejmowane będą szczególne działania edukacyjne poświęcone jej osobistej historii. W programie przewidziano: projekt edukacyjny dla młodzieży, warsztaty partycypacyjne z wykorzystaniem dziennika, oprowadzanie tematyczne po terenie byłego obozu na Majdanku oraz wystawa przeznaczona do wykorzystania w przestrzeni szkolnej. Osoby zainteresowane udziałem w upamiętnieniu zapraszamy do śledzenia naszych mediów społecznościowych.