O Muzeum

Poszukiwanie dokumentów wytworzonych w obozie, zabezpieczanie przedmiotów znalezionych na terenie i apele o przekazywanie pamiątek znajdujących się w rękach byłych więźniów i ich rodzin stworzyły trzon muzealnej kolekcji. Zbiory muzealne powiększały się też za sprawą ogłaszanych w latach 60. i 80. XX wieku konkursów na pamiętniki i pamiątki z okresu II wojny światowej. Kolejną grupę źródeł, które powiększyły zasoby Muzeum, stanowią kolekcje nagrań audio oraz wideo. Dziesiątki tysięcy zabytków trafiło ponadto do zbiorów muzealnych w wyniku prac archeologicznych realizowanych w Sobiborze w latach 2000–2020, a pojedyncze przedmioty i całe kolekcje poobozowych pamiątek nadal są przekazywane do zbiorów muzealnych przez rodziny byłych więźniów Majdanka.

Jednym z najważniejszych obszarów działalności Muzeum jest przygotowywanie i prezentowanie wystaw, które przybliżają historię KL Lublin oraz losy jego więźniów, a także nakreślają politykę eksterminacyjną Niemiec realizowaną podczas II wojny światowej na Lubelszczyźnie. Ekspozycje muzealne powstają w oparciu o wyniki badań naukowych, materiały archiwalne, relacje świadków historii oraz artefakty znajdujące się w zbiorach Muzeum.

Na terenie byłego obozu prezentowane są wystawy stałe, które ukazują funkcjonowanie obozu, warunki życia więźniów, mechanizmy terroru oraz skalę zbrodni popełnionych przez niemieckie władze okupacyjne. Ważnym elementem ekspozycji są autentyczne obiekty i artefakty odnalezione na terenie obozu, które stanowią bezpośrednie świadectwo historii tego miejsca. Uzupełnieniem wystaw stałych są wystawy czasowe, przygotowywane zarówno przez pracowników Muzeum, jak i we współpracy z innymi instytucjami naukowymi, muzealnymi oraz partnerami krajowymi i zagranicznymi.

Państwowe Muzeum na Majdanku od wielu dekad prowadzi systematyczne badania naukowe dotyczące historii KL Lublin. Profesjonalne prace badawcze rozpoczęły się w Muzeum w latach 60. XX wieku, a ich wyniki na trwałe weszły do kanonu wiedzy o funkcjonowaniu obozu i losach jego więźniów. Pierwsze ustalenia badaczy publikowano na łamach wydawanych od 1965 roku „Zeszytów Majdanka”, które przez lata stanowiły ważne forum prezentacji wyników badań nad historią obozu. W kolejnych latach ukazały się także fundamentalne opracowania poświęcone Majdankowi, m.in. popularna monografia obozu autorstwa Józefa Marszałka (1981) oraz praca zbiorowa Majdanek 1941–1944, przygotowana pod kierunkiem Tadeusza Mencla (1991). Najnowszą syntezą dziejów obozu jest publikacja Więźniowie KL Lublin 1941–1944, pod redakcją Tomasza Kranza i Wojciecha Lenarczyka, wydana w 2022 roku.

Pracownicy Muzeum od początku przywiązywali ogromną wagę do upowszechniania wiedzy o zbrodniach popełnionych w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady KL Lublin. W tym celu przygotowywali wystawy, publikowali książki i artykuły oraz prowadzili liczne odczyty i spotkania popularyzujące historię obozu. Ważnym elementem tej działalności bardzo szybko stała się edukacja. Programy edukacyjne Muzeum przeszły znaczącą transformację – od prelekcji organizowanych w ramach działalności oświatowej już od 1955 roku po współczesne warsztaty i zajęcia edukacyjne prowadzone dla młodzieży z Polski i z zagranicy, grup zagrożonych wykluczeniem społeczny oraz przedstawicieli służb mundurowych. Obecnie działania te realizowane są w oparciu o autorską koncepcję edukacyjną Muzeum, określaną jako pedagogika pamięci, która łączy przekazywanie wiedzy historycznej z refleksją nad współczesnością i odpowiedzialnością za pamięć.

Istotną częścią działalności Muzeum są również spotkania i debaty naukowe. Zainaugurowane w latach 70. XX wieku sesje naukowe sprawiły, że Majdanek stał się ważnym miejscem dyskusji i wymiany poglądów wśród badaczy zajmujących się historią II wojny światowej, systemem obozów koncentracyjnych oraz problematyką pamięci. Współcześnie organizowane konferencje i seminaria poświęcone są m.in. akcji „Reinhardt”, sposobom postrzegania II wojny światowej przez kolejne pokolenia czy psychologicznym aspektom funkcjonowania obozów – zarówno z perspektywy sprawców, jak i ofiar. Dzięki tym inicjatywom Muzeum pozostaje przestrzenią otwartego dialogu, badań i refleksji nad historią oraz jej znaczeniem dla współczesności.