Do pierwszego odcinka wybraliśmy zdjęcie z widokiem na wieżę wartowniczą i wiatę ukrywającą komory gazowe. Zdjęcie zostało wykonane wiosną 1943 r.
1
00:00:01,800 --> 00:00:05,879
Dzień dobry państwu. Nazywam się
Krzysztof Tarkowski.
2
00:00:05,879 --> 00:00:10,040
Zaczynamy dzisiaj prezentację zdjęć
zasobów elektronicznego Państwowego Muzeum na
3
00:00:10,040 --> 00:00:14,559
Majdanku.
Planujemy taki cykl programów
4
00:00:14,559 --> 00:00:19,760
zatytułowany ,,Drugi Plan Historii", w którym
będziemy państwu pokazywali fotografie z
5
00:00:19,760 --> 00:00:24,400
naszych zbiorów
i to fotografie, które należą do tych
6
00:00:24,400 --> 00:00:28,920
bardziej znanych. Natomiast my chcemy
skupić się na tych elementach, które
7
00:00:28,920 --> 00:00:33,960
znajdują się w tle tych fotografii. Na
pierwszy pilotażowy odcinek wybraliśmy
8
00:00:33,960 --> 00:00:41,039
dla państwa zdjęcie ukazujące wiatę z
widokiem na komory gazowe.
9
00:00:41,039 --> 00:00:45,879
To bardzo ważne zdjęcie w historii
obozu, ale chcemy państwu zwrócić państwa
10
00:00:45,879 --> 00:00:52,000
uwagę na to, co widać w tle tego
zdjęcia, a może się okazać, że są to
11
00:00:52,000 --> 00:00:56,760
rzeczy równie ciekawe jak te, które są
na planie pierwszym.
12
00:01:12,040 --> 00:01:16,640
Doskonale widać obiekty na pierwszym
planie. Patrząc od lewej strony widzimy
13
00:01:16,640 --> 00:01:22,240
barak numer 41,
narożny słup z linią elektryczną oraz
14
00:01:22,240 --> 00:01:26,759
wieżę wartowniczą z charakterystyczną
zabudową obserwatora.
15
00:01:26,759 --> 00:01:30,799
To tam stał esesman strzegący porządku za
drutami.
16
00:01:30,799 --> 00:01:35,880
Przed samą wieżą ustawiono tablicę
wyznaczającą miejsce do zawracania
17
00:01:35,880 --> 00:01:41,079
pojazdów,
a dalej na prawo znajduje się wiata
18
00:01:41,079 --> 00:01:45,119
osłaniająca od góry bunkier komór
gazowych.
19
00:01:45,119 --> 00:01:50,520
Jeśli przesuniemy wzrok odrobinę dalej
na prawo, dostrzeżmy tuż za wiatą
20
00:01:50,520 --> 00:01:55,680
niewielki budynek.
To domek ogrodnika. Wydaje się nam, że
21
00:01:55,680 --> 00:02:02,000
on stoi tuż za wiatą, ale w
rzeczywistości jest to niemal 500 m poza
22
00:02:02,000 --> 00:02:07,399
nią, poza tą wiatą. Ten obiekt stał tu,
na działce państwa Paplińskich, jeszcze
23
00:02:07,399 --> 00:02:12,200
przed wojną.
Co ciekawe, domek ten przetrwał wojnę i
24
00:02:12,200 --> 00:02:18,599
do dziś znajduje się na jednej z posesji
na ulicy Kossaka. Co prawda obecnie pełni
25
00:02:18,599 --> 00:02:23,720
funkcję garażu, ale jego właściciel
zapewniał mnie, że boczne drzwi od niego
26
00:02:23,720 --> 00:02:27,560
pamiętają czasy wojny.
27
00:02:29,879 --> 00:02:34,360
Jeśli przesuniemy wzrok jeszcze
bardziej na prawo, zobaczymy spiętrzenie
28
00:02:34,360 --> 00:02:40,239
ziemi. To niezwykle ważny dla historii
Majdanka obiekt. Widzimy bowiem początki
29
00:02:40,239 --> 00:02:46,560
budowy wałów ziemnych, które osłaniały
przed wzrokiem osób postronnych miejsce
30
00:02:46,560 --> 00:02:53,319
do spalania zwłok na wolnym powietrzu.
Wewnątrz tych wałów były umieszczane
31
00:02:53,319 --> 00:02:57,560
podwozia, a raczej ramy z podwozi
samochodów ciężarowych,
32
00:02:57,560 --> 00:03:03,319
na których od wiosny '43 roku spalano
zwłoki więźniów.
33
00:03:03,319 --> 00:03:08,360
My patrzymy teraz na początki budowy
tych wałów. Gdyby były już ukończone, to
34
00:03:08,360 --> 00:03:13,599
niemal całkowicie przesłoniłyby domek
ogrodnika. Miały przecież, każdy z tych
35
00:03:13,599 --> 00:03:19,879
wałów, po około 2 metry wysokości.
Po ukończeniu budowy wały tworzyły formę
36
00:03:19,879 --> 00:03:27,519
czworoboku z wejściem, no lub nawet
wjazdem, z jednej tylko strony.
37
00:03:29,159 --> 00:03:33,480
Kolejny obiekt na prawo to szklarnia.
Hodowano tu sałatę, pomidory, ogórki i
38
00:03:33,480 --> 00:03:38,799
inne nowalijki na stoły esesmańskie.
Szklarnia wojnę przetrwała, a została
39
00:03:38,799 --> 00:03:44,120
rozebrana najpewniej jeszcze w '45 roku,
bowiem na zdjęciu z '46 roku nie ma już
40
00:03:44,120 --> 00:03:47,720
po niej ani śladu.
41
00:03:49,560 --> 00:03:54,799
I ostatni obiekt na zdjęciu, który budzi
nasze żywe zainteresowanie, to strzelnica
42
00:03:54,799 --> 00:03:58,799
niemiecka.
Została tu zlokalizowana bodajże jeszcze
43
00:03:58,799 --> 00:04:04,319
w '42 roku na miejscu pierwotnego ronda
do ujeżdżania koni esesmańskich.
44
00:04:04,319 --> 00:04:08,760
Na zdjęciu widzimy ją z wejściem od
strony północno-wschodniej.
45
00:04:08,760 --> 00:04:13,879
Przeciwległa strona, ta z kulochwytem,
została znacznie podwyższona w związku z
46
00:04:13,879 --> 00:04:18,799
obniżaniem się terenu. Widać to
zwłaszcza na tym klinie jasnej ziemi u
47
00:04:18,799 --> 00:04:23,160
podstawy strzelnicy. To podwyższenie
kulochwytu chyba jednak nie wystarczyło,
48
00:04:23,160 --> 00:04:28,639
bo w roku '44 widzimy już strzelnicę
przebudowaną, a kulochwyt jest po
49
00:04:28,639 --> 00:04:32,000
stronie północno-wschodniej.
50
00:04:34,360 --> 00:04:38,080
To, co w tym zdjęciu jest wyjątkowo
ciekawe, umyka nam przy pobieżnym
51
00:04:38,080 --> 00:04:42,960
spojrzeniu na tę fotografię. Chodzi mi o
wagoniki, którymi przywożono kruszywo,
52
00:04:42,960 --> 00:04:47,039
kamienie i ziemię. Wystarczy skorzystać
z planu Konstantego Ekierta
53
00:04:47,039 --> 00:04:53,880
sporządzonego przez tego geodetę pod
koniec '42 roku, żeby zauważyć,
54
00:04:53,880 --> 00:04:58,800
że na planie tym zaznaczona jest trasa
tej kolejki. A wagoniki, które widzimy
55
00:04:58,800 --> 00:05:03,199
na zdjęciu, dowożą kamienie - przede
wszystkim wapień niezbędny do budowy
56
00:05:03,199 --> 00:05:08,680
dróg w obozie. Wapień ładowany jest na
końcu torów kolejki, bo pod cienką
57
00:05:08,680 --> 00:05:13,560
warstwą ziemi jest tutaj go mnóstwo.
A podczas kursu powrotnego więźniowie
58
00:05:13,560 --> 00:05:18,880
najprawdopodobniej przewożą ziemię na
sypanie wałów w miejscach przeznaczonych
59
00:05:18,880 --> 00:05:22,560
do spalania zwłok.
60
00:05:27,360 --> 00:05:30,960
Cokolwiek nie powiedzielibyśmy o tym
prezentowanym dziś zdjęciu, to nie
61
00:05:30,960 --> 00:05:34,919
powstało ono jako dokumentacja
niemieckich zbrodni. Powstało, tak jak i
62
00:05:34,919 --> 00:05:39,520
pozostałe fotografie z tej serii, i to
już nie będzie dla państwa zaskoczenie,
63
00:05:39,520 --> 00:05:44,919
jako dokumentacja budowy dróg w obozie
koncentracyjnym na Majdanku i to w
64
00:05:44,919 --> 00:05:50,120
drugiej połowie kwietnia 1943 roku.