Ogrodnik z III pola

Przygotowując w 2017 r. wznowienie 485 dni na Majdanku, nie sądziliśmy, że uda nam się znacznie głębiej poznać tożsamość autora książki. Kwerendy w Polsce i Stanach Zjednoczonych przyniosły niespodziewane rezultaty. Autorski maszynopis z 1945 r., przechowywany w Archiwum Instytutu Hoovera w Stanford, pozwolił na opublikowanie w 2018 r. oryginalnej wersji tekstu, bez cenzury i ingerencji redakcyjnych. Gromadzone od czasu pracy nad książką materiały posłużyły do stworzenia wystawy.

16 paneli z tekstem i zdjęciami przybliża losy pochodzącego z Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej polskiego inteligenta, opowiada o jego domu rodzinnym, karierze wojskowej i zawodowej w międzywojniu, czasach okupacji oraz o emigracji w Niemczech, a następnie w USA. Na tym tle przedstawiamy historię spisania obozowych wspomnień, długoletnie starania o druk, a także o kolejne wydania.

„Ogrodnik z III pola” odnosi się do funkcji, jaką Kwiatkowski wykonywał najdłużej w KL Lublin. Od osadzenia 26 marca do 4 listopada 1943 r. był ogrodnikiem i kierował komandem wykonującym tego rodzaju prace. Po masakrze Erntefest przydzielono go do kancelarii III pola. Do czasu zachorowania na tyfus prowadził ewidencję więźniów. W lipcu 1944 r. wraz z ostatnim transportem ewakuacyjnym dotarł do KL Auschwitz, następnie osadzono go w KL Sachsenhausen. Wolność odzyskał 3 maja 1945 r.

Wystawę tworzą archiwalia i zdjęcia pochodzące przede wszystkim ze zbiorów Hoover Institution Library and Archives z USA oraz Państwowego Muzeum na Majdanku. Wśród prezentowanych materiałów znalazł się m.in. album fotograficzny rodu Kwiatkowskich, oryginalne obozowe dokumenty, a także zdjęcia rodzinne i pamiątki przechowywane przez Kwiatkowskiego w jego ostatnim nowojorskim mieszkaniu, przekazane Muzeum przez Ericha Schielego. 

Schiele ofiarował ponadto portret olejny Kwiatkowskiego pędzla Eduarda Dusska z 1916 r., który ozdobił panel tytułowy. Pokazaliśmy także kilka książek z domowej biblioteczki, zawierających dedykacje. Obszerną grupę stanowią dokumenty związane z pierwszym wydaniem 485 dni na Majdanku w 1966 r., maszynopisy, recenzje prasowe i prywatna korespondencja Jerzego.