Nigdy więcej? / Ніколи знову?

metalowe blaszki połączone za pomocą metalowych nitów, widoczne cztery metalowe tonda z niewyraźnymi fotografiami, na jednej powiększona twarz mężczyzny
Hasło „nigdy więcej” bardzo często pojawia się jako tytuł wystaw i innych wydarzeń o wymowie antywojennej, zwykle odnoszących się do II wojny światowej. Nigdy więcej? – postawione jako pytanie nabiera zupełnie innej, bolesnej wymowy, konfrontuje bowiem ten wysłużony już postulat z rzeczywistością, obnaża jego pustkę znaczeniową i odbiera nadzieję na możliwość jego realizacji. Ostatnie 80 lat ani przez chwilę nie było czasem wolnym od wojen, przeciwnie, wciąż jesteśmy świadkami nieustających konfliktów zbrojnych, a błyskawiczny przekaz informacji sprawia, że ich obrazy docierają do nas i przenikają naszą psychikę, tworząc trudne do zapomnienia wojenne imaginarium.

Najważniejsze informacje

Wystawa czasowaArchiwalne
  • Termin wystawy:23.04.2022 - 30.09.2022
  • Miejsce:Państwowe Muzeum na Majdanku
  • Kurator wystawy:Aleksandra Skrabek
  • Tłumaczenie:Łukasz Mrozik (EN), Halyna Lystvak (UA)
  • Wersja językowa:polska, angielska, ukraińska

Artystki i artyści biorący udział w wystawie

Erna Rosenstein, Józef Szajna, Marian Bogusz, Paweł Warchoł, Monika Pietsch, Teresa Pągowska, Tomasz Malec, Otto Sander, Cezary Klimaszewski, Tomasz Kawiak, Anna Jelonek-Socha, Stefan Gierowski, Neil Owen, Jiri Anderle, Paivi Merilainen

Ewolucja sztuki antywojennej

Prace zaprezentowane na wystawie pochodzą z kolekcji Państwowego Muzeum na Majdanku. Przez lata budowano ją z dzieł wystawianych podczas Międzynarodowego Triennale Sztuki. Pierwszym trzem edycjom towarzyszył podtytuł „przeciw wojnie”, z którego jednak w następnych latach zrezygnowano. Ikonografia pokazywana w początkowych latach przedstawiała okropności wojny bardzo dosłownie, by z czasem nabrać bardziej uniwersalnego charakteru. Wynika to w dużej mierze z upływu czasu dzielącego nas od tamtych doświadczeń, ale także z geograficznego oddalenia od współczesnych konfliktów zbrojnych, co sprawia, że artyści wyrażają sprzeciw z emocjonalnego dystansu. Wojna w Ukrainie dramatycznie ten dystans skróciła. Kiedy stała się faktem, a nie odległą groźbą, zmieniła się perspektywa postrzegania bezpieczeństwa, wspólnoty, kruchości struktur politycznych i demokracji.

Podłużna metalowa kopuła
Paweł Warchoł, Bunkier 7, 1998, rysunek, tusz
Rysunek czarną farba na papierze, kartka podzielona na niewielkie kwadraty, w każdym z nich abstrakcyjna forma, w niektórych przypominająca niewyraźną twarz
Józef Szajna, Embriony, cykl Inżynieria genetyczna II, 1991, akryl, kreda

Obrazy sprzeciwu

Na wystawie zostało zaprezentowanych 17 prac o tematyce wojennej, pokazujących różne perspektywy ujęcia tego tematu. Kluczowa jest grafika Sądzisz, że Rosjanie chcą wojny z 1980 r. autorstwa Ottona Sandera – trudno bowiem o bardziej wymowny i aktualny tytuł. Inne prace ukazują m.in.: krajobraz miasta zniszczonego bombardowaniem (Neil Owen, Stalowe miasto, 2001), elementy wojennej infrastruktury (Paweł Warchoł, Bunkry 7 i 8, 1998), dłonie z zaciśniętymi pięściami zdające się wzywać do powstrzymania agresji (Erna Rosenstein, Wołanie, 1984), a także ofiary wojny (Paivi Merilainen, Why Must so Many Children Leave Their Home? IV, 1966 i Teresa Pągowska, Klatka, 1973). To tylko niektóre z nich.

Portret pary z niemowlęciem, wyraźnie zaznaczone twarze osób, ciało wykonane za pomocą szkicu, na wysokości serca mężczyzny wiele rozmazanych czarnych plam
Jiří Anderle, Żołnierz z matką i dzieckiem, 1981, mezzotinta
Widok na wystawę, z prawej strony w zbliżeniu praca Mariana Bogusza, w formie metalowej płyty, w tle fragment pracy Tomka Kawiaka, widać literę W z piszczeli przekreśloną różową farbą

Aktualność sztuki antywojennej

Jak zmieniła się nasza percepcja tych obrazów, gdy wojna znów stała się częścią naszego doświadczenia? Wystawa zrodziła się z refleksji nad aktualnością kolekcji sztuki antywojennej, ale także z potrzeby ponownego zamanifestowania tego niegasnącego protestu, który jest, jak pokazała rzeczywistość, tak trudny do ziszczenia.

Klatka, w niej nieokreślona sylwetka przypominająca postać ludzką
Teresa Pągowska, Klatka, cykl Chile, 1973, olej na płótnie