Rysunki na strzępach życia

Rysunki Józefa Richtera przedstawiają obozy pracy w Trawnikach i Lublinie, obóz koncentracyjny na Majdanku oraz obóz zagłady w Sobiborze. Ich tematyka nawiązuje również do historii gett i innych miejsc eksterminacji ludności żydowskiej w dystrykcie lubelskim. Artysta, posługując się prostymi środkami wyrazu, stworzył niezwykle poruszające świadectwo zbrodni popełnionych na ziemiach okupowanej Polski.

Postać Józefa Richtera i jego rysunki odkryła Miriam Nowicz z Muzeum Bojowników Getta w Izraelu. Badaczka, która po wojnie podróżowała po Europie w poszukiwaniu źródeł dokumentujących Holokaust, natrafiła na kolekcję jego prac podczas wizyty w Polsce. Rysunki przechowywał mieszkaniec jednej z wsi w okolicach Chełma. Z jego relacji wynikało, że autor dołączył do oddziałów partyzanckich i zginął w potyczce przed zakończeniem wojny.

Część rysunków Józefa Richtera powstała na odwrociach gazet i okupacyjnych obwieszczeń, których kopie znalazły się na ekspozycji. Daty widoczne na tych materiałach wskazują, że artysta tworzył jeszcze wiosną 1944 r., odwzorowując z pamięci sceny, których był naocznym świadkiem. Prace Richtera wyróżniają się głębokim współczuciem i wrażliwością wobec ofiar Zagłady. To właśnie ta humanistyczna perspektywa czyni je wyjątkowym źródłem historycznym.

Prace Richtera cechuje prostota i skrótowość, ale jednocześnie zdradzają one dobre opanowanie warsztatu rysownika. Oprócz walorów artystycznych kolekcja jego rysunków ma ogromną wartość dokumentacyjną – przybliża wygląd miejsc i wydarzeń, o których wiemy dziś jedynie z nielicznych zachowanych źródeł. Rysunki Richtera stanowią poruszające świadectwo pamięci o ofiarach Zagłady w dystrykcie lubelskim.

Wystawie towarzyszył katalog zawierający, oprócz reprodukcji prac i transkrypcji napisów, skany stron gazet i obwieszczeń, na których artysta rysował. Autorzy scenariusza przygotowali teksty o miejscach, w których rysował Richter, dołączyli także relacje świadków.