Dzielnice zagłady

Niemieckie getta dla Żydów w okupowanym Lublinie

Wystawa w sposób przekrojowy ukazuje wielowątkową historię getta na lubelskim Podzamczu, a także będącego jego kontynuacją getta szczątkowego w dzielnicy Majdan Tatarski.

Najważniejsze informacje

Wystawa czasowaArchiwalne

Termin wystawy:24.03.2016 - 28.02.2018
Miejsce:Lublin, Państwowe Muzeum na Majdanku
Kurator wystawy:Krzysztof Banach
Tłumaczenie:Witold Wojtaszko
Scenariusz:Krzysztof Banach
Wersja językowa:polska, angielska
Opracowanie plastyczne:Izabela Tomasiewicz
Redakcja stylistyczna i korekta tekstów:Ewa Matłaszewska
Idea wystawy i konsultacje:Tomasz Kranz, Krzysztof Tarkowski, Jakub Chmielewski, Marta Grudzińska

Wystawa została przygotowana w dwóch niezależnych formach i była prezentowana zarówno w centrum Lublina (od marca do maja 2017 r.) jak i na terenie Państwowego Muzeum na Majdanku. W ten sposób pamięć o getcie i jego mieszkańcach przywołano w obu przestrzeniach związanych z losami lubelskich Żydów - tam, gdzie żyli oraz tam, gdzie stracili życie w piekle Holokaustu.

Powstanie getta na Podzamczu

24 marca 1941 r. niemieccy okupanci utworzyli w lubelskiej dzielnicy Podzamcze getto dla blisko 34 tys. Żydów. Teren ten, obejmujący część starej żydowskiej dzielnicy Lublina, został otoczony i odizolowany od reszty miasta. Przymusowe przesiedlenie ludności żydowskiej oznaczało dramatyczne pogorszenie warunków życia – brak dostępu do żywności, opieki medycznej i podstawowych środków higieny.

Miejska ulica, grupa osób idąca pośród kamienic, dwóch mężczyzn niesie tobołki — Żydzi na ul. Grodzkiej w Lublinie, 1940/1941 r.

Zdjęcie czarno-białe, historyczne, miejskie zabudowania, wzdłuż nich ulicą idą ludzie, na pierwszym planie kobieta w sukience, w centrum mężczyzna prowadzi rower, po lewej stronie tablica z napisem: Getto! Betreten fur Wermacht Verboten — Tablica przy wejściu na teren getta na Podzamczu niedaleko skrzyżowania ulic Ruskiej i Targowej.

Likwidacja getta i deportacje do Bełżca

Likwidacja getta na Podzamczu rozpoczęła się 17 marca 1942 r. W marcu i kwietniu niemieckie władze okupacyjne wywiozły około 28 tys. jego mieszkańców do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu, gdzie zostali zamordowani w komorach gazowych. Działania te podjęto w ramach akcji „Reinhardt” – planu eksterminacji ludności żydowskiej w Generalnym Gubernatorstwie. Pozostali przy życiu Żydzi zostali przeniesieni do nowo utworzonego getta szczątkowego w dzielnicy Majdan Tatarski.

Portret trzyosobowej rodziny, mężczyzna z grzywką ułożoną w formie loków, ok 5 letni chłopiec oraz kobieta w białej bluzce ze stójką — Hersz Akerman z córką Małką i synem Berlem-Berele. Wśród Żydów deportowanych z Lublina do Bełżca wiosną 1942 r. było ponad 40 członków rodziny Akerman.

Zdjęcie czarno-białe, historyczne, na pierwszym planie, ukośnie ogrodzenie z cegły z wejściem, na drugim okazały budynek z dużą ilością okien — Budynek rzeźni miejskiej przy ul. Zimnej w Lublinie. Rzeźnia miała własną rampę kolejową, z której Niemcy odprawiali transporty lubelskich Żydów do obozu zagłady w Bełżcu.

Getto na Majdanie Tatarskim – ostatni etap zagłady

Getto na Majdanie Tatarskim funkcjonowało od kwietnia do listopada 1942 r. Zamknięci w nim Żydzi żyli w jeszcze trudniejszych warunkach – w ciasnocie, głodzie i ciągłym strachu. 9 listopada getto zostało ostatecznie zlikwidowane. Jego mieszkańców uśmiercono w obozie koncentracyjnym na Majdanku, w obozie zagłady w Sobiborze, a także rozstrzelano w pobliskim Lesie Krępieckim.

Pożółkły dokument Ausweis w języku niemieckim, zdjęcie mężczyzny w połowie zniszczone, data 18 maja 1942 roku. — J-Ausweis uprawniający do oficjalnego zamieszkiwania w getcie na Majdanie Tatarskim.

Rysunek, na żółtym tle mapa Lublina z zarysem gett — Zarys obu funkcjonujących w Lublinie gett naniesiony na mapę miasta z czasów okupacji.

Pamięć o ofiarach

W okresie istnienia obu gett oraz w powiązanych z nimi niemieckich obozach zginęło łącznie około 40 tys. Żydów – mieszkańców Lublina i Lubelszczyzny, a także przybyszów z Łodzi, Kalisza, Sieradza, Krakowa, Warszawy oraz żydowskich obywateli Czech i Niemiec. Lublin, niegdyś jeden z najważniejszych ośrodków życia społeczności żydowskiej w Europie Wschodniej, został niemal całkowicie pozbawiony tej ludności.

Wystawa – świadectwo historii

Otwarta w 75. rocznicę utworzenia getta ekspozycja jest hołdem dla ofiar i świadectwem tragicznych wydarzeń z lat okupacji. Wystawa składała się ze 120 zdjęć i dokumentów historycznych pochodzących z archiwów polskich i zagranicznych oraz z prywatnych kolekcji. Uzupełniało ją ponad 50 fragmentów relacji świadków – osób, które przeżyły getto lub były świadkami jego likwidacji. Ich słowa przywracają pamięć o ludziach, którzy zginęli, oraz o mieście, którego oblicze na zawsze zmieniła Zagłada.

Fragment panelu wystawy, napis: Dzielnice Zagłady, Districtis of Extermination, na drugim planie postać kobiety

Mężczyzna na tle tablicy z wystawą — Krzysztof Banach podczas wernisażu wystawy w Państwowym Muzeum na Majdanku.

Duża grupa ludzi stoi przy tablicy wystawienniczej ustawionej w przestrzeni Starego Miasta — Oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Dzielnice zagłady" w Lublinie.

Poprzedni

Następny