Tu śmierć

Obozy III Rzeszy

Ekspozycja stanowi kompendium wiedzy na temat różnego typu niemieckich obozów, które funkcjonowały od momentu dojścia Adolfa Hitlera do władzy w 1933 r. do zakończenia II wojny światowej.

Najważniejsze informacje

Wystawa czasowa

Data rozpoczęcia wystawy:24.07.2023
Miejsce:Państwowe Muzeum na Majdanku
Tłumaczenie:Konrad Szulga
Scenariusz:Marta Grudzińska, Nadia Sola-Sałamacha
Wersja językowa:polska, angielska
Opracowanie plastyczne:Ewelina Kruszewska

Więźniowie

Obozy były częścią narodowosocjalistycznej polityki wymierzonej w rzeczywistych lub wyimaginowanych wrogów państwa i narodu niemieckiego. Zaliczano do nich przeciwników politycznych, osoby uważane za aspołeczne, kryminalistów, osoby nieheteronormatywne, Romów i Sinti, Żydów oraz Badaczy Pisma Świętego.

Zdjęcie czarno-białe, historyczne, rzędy baraków ciągnące się po horyzont, przy nich sylwetki ludzi, w tle drzewa — KL Dachau, 1945 r.

Wykluczenie niepożądanych

Od 1933 r. naziści zaczęli urzeczywistniać wypaczoną wizję „społeczeństwa idealnego”, oczyszczonego ze „zbędnych” grup nieodpowiadających narodowosocjalistycznym kryteriom. Pierwszym krokiem było uruchomienie obozu koncentracyjnego KL Dachau oraz programu przymusowej sterylizacji. Kolejnym rozpoczęta w październiku 1939 r. akcja „T4”, w ramach której przeprowadzano masowe mordy na osobach niepełnosprawnych fizycznie i umysłowo.

Żółty plakat, dwóch mężczyzn młody w białej koszuli trzyma starszego, schorowanego mężczyznę z powyginanymi bezwładnymi kończynami, dookoła napisy po niemiecku. — Niemiecki plakat propagandowy wymierzony w osoby niepełnosprawne. Hasło głosi: „Ta osoba cierpiąca na choroby genetyczne kosztuje społeczeństwo 60 000 reichsmarek w trakcie swojego życia. Towarzyszu, to także twoje pieniądze!"

Obozy jenieckie

Po wybuchu wojny obozy przenoszono na ziemie okupowane. Od tego czasu wziętych do niewoli żołnierzy umieszczano w obozach jenieckich. Dla oficerów były to oflagi, dla podoficerów i szeregowców przeznaczono stalagi. Ich zasadniczym celem była izolacja. W latach 1939–1945 Niemcy stworzyli kilkanaście tysięcy tego rodzaju obozów, w których więzili żołnierzy z około 30 różnych krajów.

Czarno-białe zdjęcie, kilkadziesiąt rozproszonych osób na polu ogrodzonym drutami kolczastymi, wieżyczka strażnicza, namioty. — Stalag II D Stargard

Obozy pracy

Na podległych terytoriach Niemcy wprowadzili obowiązek pracy dla ludności nieżydowskiej oraz przymus pracy wobec Żydów. Jako pierwsze zakładali obozy koncentracyjne i pracy. Ich zadaniem było maksymalne wykorzystanie więźniów jako darmowej siły roboczej oraz eksterminacja – przez morderczą pracę i tragiczne warunki bytowe. Do zwykłych obozów pracy kierowano głównie bezrobotnych, których zatrudniano przy budowie dróg, pracach fortyfikacyjnych, w gospodarstwach rolnych itd. Do obozów o charakterze karnym trafiały na mocy wyroku sądu osoby skazane za drobne przewinienia, jak np. rolnicy niewywiązujący się z kontyngentów czy nielegalni handlarze. Najsurowszy reżim panował w obozach typu koncentracyjnego.

Czarno-białe zdjęcie, duża grupa osób z tobołkami, w tle zabudowania, hangary. — Zabudowa obozu pracy na Flugplatzu w Lublinie, 1941 r.

Czarno-białe zdjęcie, historyczne, duża grupa ludzi stoi na rampie kolejowej, obok pociąg, w tle brama Auschwitz — Selekcja Żydów na rampie kolejowej w Auschwitz-Birkenau, 1944 r.

Obozy jako narzędzie nazistowskiej polityki eksterminacyjnej

Przez cały czas istnienia III Rzeszy utworzono na jej ziemiach oraz na terenach okupowanych 27 obozów koncentracyjnych głównych i 1100 podobozów. Na wystawie zaprezentowano wybrane obozy koncentracyjne: Dachau – który powstał w 1933 r. jako wzorcowy, Ravensbrück – obóz kobiecy, Auschwitz-Birkenau – największy oraz Majdanek – pierwszy zlikwidowany latem 1944 r., jeszcze w czasie działań wojennych.

Od planu podboju Wschodu po upadek systemu obozów

Jednym z celów działań wojennych było zdobycie nowej przestrzeni życiowej na Wschodzie. Przeprowadzeniu na ogromną skalę przesiedleń zamieszkującej te tereny ludności służyć miały obozy przejściowe. Dzieci i młodzież umieszczano w obozach germanizacyjnych. Ekspozycja opowiada również o polityce nazistów wobec Żydów. Ich zagładzie miały służyć powstające od 1941 r. obozy śmierci (Kulmhof, Bełżec, Sobibór, Treblinka), także w Auschwitz-Birkenau i na Majdanku mordowano za pomocą gazu. Wystawa prezentuje, jak likwidowano obozy, jak przebiegało ich wyzwalanie i w jaki sposób karano nazistów za zbrodnie przeciwko ludzkości.

Brama z napisem SS-Sonderkommando, po obu stronach nazistowskie flagi w tle biały dom i postać człowieka ubrana w niemiecki mundur — Główna brama obozu zagłady w Sobiborze, 1943 r.

Wystawa

Ekspozycja składa się z 19 plansz, na których oprócz tekstów prezentowane są fotografie historyczne, cytaty z relacji ocalałych, statystyki oraz mapy.

Starszy mężczyzna stojący tyłem, na szyi chusta w biało niebieskie pasy i czerwony trójkąt z literą P, na drugim planie plansza z wystawy plenerowej zatytułowana: Likwidacja i wyzwalanie obozów.

Poprzedni

Następny